Cách Chọn Và Bố Trí Đèn LED Âm Trần, Ốp Trần, Rọi Ray?

Trả lời nhanh: Chọn đèn trần theo ba câu hỏi. Trần có khoét được không: khoét được thì dùng đèn âm trần, không khoét được thì dùng đèn ốp nổi, đèn lon hoặc rọi ray. Cần sáng đều hay cần nhấn: sáng đều dùng đèn tán rộng 90 đến 120 độ, nhấn tranh và kệ dùng góc hẹp 15 đến 36 độ. Cần bao nhiêu đèn: lấy diện tích phòng nhân mức sáng (lux), chia cho quang thông một đèn nhân 0,6.

Trong hơn 10 năm bán đèn cho nhà ở, cửa hàng và văn phòng, chúng tôi thấy lỗi đắt tiền nhất không nằm ở cái đèn. Nó nằm ở cái lỗ trên trần: khoét sai cỡ, khoét trúng xương trần, khoét xong mới biết phía trên là ống gió. Bài này đi từ việc chọn loại đèn, tính số đèn, tới những chỗ thợ hay làm sai, để anh chị quyết xong trước khi trần bị khoét.

Chọn loại đèn theo trần và mục đích chiếu sáng

Sáu loại đèn trần dưới đây giải quyết sáu việc khác nhau. Chọn nhầm loại thì thêm công suất cũng không cứu được.

Một phòng khách làm kỹ thường dùng hai lớp: đèn tán rộng cho ánh sáng nền, cộng vài đèn góc hẹp hoặc rọi ray để nhấn. Chỉ dùng đèn góc hẹp cho cả phòng thì sàn loang lổ từng vệt. Chỉ dùng đèn tán rộng thì phòng sáng nhưng phẳng, tranh và kệ không nổi. Các mẫu theo từng loại xem ở danh mục đèn LED âm trần, đèn LED ốp trần và đèn rọi ray.

Tính số đèn cho một phòng

Mức sáng trên mặt sàn hoặc mặt bàn đo bằng lux. Đèn ghi quang thông bằng lumen (lm). Có diện tích phòng là tính được số đèn tán rộng cần lắp.

Công thức và ví dụ

Số đèn = diện tích phòng (m2) x mức sáng (lux) / (quang thông một đèn x 0,6). Hệ số 0,6 trừ đi phần ánh sáng bị tường, trần và đồ đạc hấp thụ. Phòng sơn trắng, trần thấp thì hệ số thực tế cao hơn. Tường ốp gỗ tối màu, trần cao trên 3 m thì thấp hơn, cần cộng thêm đèn.

Ví dụ: phòng ngủ 20 m2, cần 150 lux, dùng đèn âm trần 9W loại 900 lm. Số đèn = 20 x 150 / (900 x 0,6) = 5,6, làm tròn lên 6 đèn. Cũng phòng đó làm bếp cần 300 lux thì phải 12 đèn 9W, hoặc 6 đèn 18W.

Đây là mức thường dùng để lên dự toán, không thay cho bản tính chiếu sáng của công trình lớn. Điều rút ra từ bảng: cùng một phòng, làm cửa hàng cần gấp ba số đèn so với làm phòng ngủ. Nhiều chủ shop lấy số đèn của nhà ở áp cho cửa hàng nên hàng trên kệ trông xỉn.

Chia lưới đèn

Chia đèn thành lưới đều. Với trần cao 2,6 đến 3 m, khoảng cách giữa hai đèn tán rộng thường từ 1 đến 1,5 m. Hàng đèn ngoài cùng cách tường khoảng nửa khoảng cách giữa hai đèn, để tường không bị tối và không có vệt sáng cắt ngang tường. Nên tách hai nhóm công tắc so le để có hai mức sáng mà không cần dimmer.

Bố trí 6 đèn led âm trần cho phòng ngủ 20m²

Góc chiếu và vệt sáng của đèn chiếu điểm

Đèn chiếu điểm tạo một hình nón ánh sáng. Vệt sáng trên sàn rộng bao nhiêu tính được bằng hình học: đường kính vệt sáng = 2 x khoảng cách x tan(góc chiếu / 2). Bảng dưới tính cho đèn lắp trần cao 2,7 m chiếu thẳng xuống sàn.

So sánh góc chiếu đèn led Spotlight 15, 24, 36, 60 độ

Số trong bảng là hình học, không phải số đo, và chỉ đúng khi tia sáng vuông góc với bề mặt. Rọi lên tranh treo tường thì khoảng cách ngắn hơn nên vệt nhỏ hơn. Chiếu xiên thì vệt kéo dài thành hình bầu dục. Muốn hai vệt sáng chạm mép nhau thì đặt hai đèn cách nhau đúng bằng đường kính vệt sáng. Với đèn xoay được hướng, cách chiếu nghiêng lên tranh chúng tôi viết riêng trong bài đèn downlight gimbal xoay góc.

CRI 80, 90, 95: khi nào đáng trả thêm

CRI là chỉ số hoàn màu, thang 100. Dưới đèn CRI cao, màu gỗ, màu vải, màu thức ăn lên gần với màu nhìn dưới nắng. CRI 80 đến 85 đủ cho hành lang, phòng ngủ, kho. CRI 90 trở lên nên dùng cho phòng khách, bàn ăn, bàn trang điểm. CRI 95 dành cho nơi bán hàng bằng màu sắc: shop quần áo, tiệm tóc, phòng tranh, quầy bánh. Đèn CRI cao thường đắt hơn, nên dùng đúng chỗ thay vì dùng cho cả nhà.

Lỗ khoét và khoảng rỗng trần: chỗ hay sai nhất

Đo lỗ trước, chọn đèn sau

Mỗi mã đèn âm trần có một cỡ lỗ khoét riêng, ghi bằng mm. Mặt đèn chỉ rộng hơn lỗ mỗi bên khoảng 5 đến 10 mm, nên khoét rộng tay vài mm là viền đèn không che hết mép lỗ. Khi thay đèn cũ, đo lỗ đang có rồi mới chọn đèn. Hai đèn cùng 9W của hai hãng có thể lệch nhau 15 mm lỗ khoét. Đổi công suất sau khi đã khoét cũng dính chuyện này: đèn 12W thường cần lỗ lớn hơn đèn 7W cùng dòng.

Kiểm tra phía trên trần

Trước khi khoét, dò xem phía trên vị trí đèn có dầm, ống gió, ống nước hay thanh xương trần không. Đèn âm trần cần một khoảng rỗng đủ cho thân đèn và bộ nguồn, và cần thoáng để tản nhiệt. Thợ trần và thợ điện nên chốt lưới đèn với nhau ngay từ lúc đi xương, vì dời một thanh xương lúc đó mất năm phút, còn sau khi bả sơn xong là phải vá trần.

Cấu tạo lắp đặt đèn led âm trần trên trần thạch cao

Trần không khoét được: đèn ốp nổi và đèn lon

Trần bê tông để trần, trần gỗ hoặc trần quá mỏng thì dùng đèn gắn nổi. Đèn ốp nổi mỏng khoảng 30 mm cho ánh sáng tỏa rộng như đèn âm trần tán rộng. Đèn lon thân trụ cho chùm sáng gọn hơn, hợp để nhấn. Cả hai bắt vít lên trần: trần bê tông dùng tắc kê, trần thạch cao phải bắt trúng thanh xương hoặc lót thêm tấm đỡ.

Hai điều cần tính trước. Dây điện phải chờ ra đúng tâm vị trí đèn, vì đèn gắn nổi không có chỗ giấu dây thừa. Và thân đèn lộ hẳn dưới trần, nên với trần thấp dưới 2,6 m cần cân chiều cao thân đèn lon, đồng thời kiểm tra cánh tủ, quạt trần gần đó có vướng không. Bù lại, đổi công suất về sau chỉ cần bắt lại đế, không phải sửa trần.

Rọi ray 220V và ray nam châm 48V

Với ray 220V, kiểm tra loại ray đang có khớp với chân đèn trước khi đặt số lượng lớn, và cộng tổng công suất đèn so với tải cho phép của thanh ray. Với ray nam châm, đầu đèn không cắm thẳng điện 220V được. Các hệ ray nam châm khác bề rộng cũng không lắp lẫn.

Tính bộ nguồn cho ray nam châm

Cộng công suất tất cả đèn trên tuyến rồi chọn bộ nguồn sao cho tổng tải không quá 80% công suất nguồn. Bộ nguồn 100W nên gánh tối đa 80W đèn, ví dụ sáu đèn 12W. Nguồn chạy đầy tải liên tục thì nóng và giảm tuổi thọ, lại không còn chỗ để gắn thêm đèn. Tuyến ray dài nên cấp nguồn ở giữa tuyến để đèn cuối ray không bị sụt áp. Đặt bộ nguồn ở chỗ thoáng và với tới được, không trát kín trong trần.

Dimmer, đổi màu và chỗ ẩm

Bản dimmer phải đi với bộ chiết áp tương thích, nếu không đèn nháy ở mức sáng thấp. Báo loại dimmer đang dùng khi đặt hàng để được kiểm tra trước. Bản đổi ba màu 3000K, 4000K, 6000K đổi bằng cách bật tắt công tắc có sẵn; các đèn đấu chung một công tắc sẽ đổi màu cùng lúc, nên chia nhóm công tắc theo khu vực muốn đổi tông sáng riêng.

Phần lớn đèn âm trần, ốp trần và rọi ray đạt IP20 hoặc IP40, tức là dùng trong nhà khô ráo. Nhà tắm, mái hiên hở, ban công hứng mưa cần mẫu chống ẩm. Mùa nồm ở miền Bắc, đèn IP20 lắp dưới trần lạnh dễ đọng nước, xem cách xử lý trong bài chống ẩm mốc, đọng nước cho đèn LED âm trần. Phòng khách hay bị chói thì đọc thêm bài đèn downlight chống lóa.

Chi phí thật của một bộ đèn trần trong 5 năm

Lấy một căn hộ lắp 20 đèn âm trần 9W, bật trung bình 6 giờ mỗi ngày. Mỗi năm cả bộ dùng 20 x 9W x 6 giờ x 365 ngày = 394 kWh. Bảng dưới là ví dụ minh hoạ theo mặt bằng thị trường, dùng giá điện giả định 2.500 đồng/kWh và hai mức giá đèn giả định, không phải báo giá.

Trên giấy, bộ rẻ vẫn rẻ hơn khoảng 120.000 đồng mỗi năm. Chúng tôi để nguyên con số đó vì nó thật: với đèn nhỏ dùng trong nhà, chênh lệch tiền không lớn như người bán hay nói. Cái mất nằm ngoài bảng. Đèn thay sau hai năm gần như chắc chắn lệch màu với đèn cũ, trần nhà thành chỗ trắng chỗ ngà. Và đèn rẻ hay nhấp nháy, chỉ số hoàn màu thấp hơn con số ghi trên hộp. Lời khuyên của chúng tôi: mua dư 5 đến 10% số đèn cùng một lô để dành thay, dù chọn hãng nào. Giá từng hãng đối chiếu tại bảng giá đèn LED Duhal.

Nhận biết đèn trần kém chất lượng trước khi lắp

Phép thử camera mất mười giây và lộ ra thứ mắt thường không thấy. Đèn nhấp nháy nhìn lâu gây mỏi mắt, và quay video trong nhà sẽ bị sọc.

Bảo hành đèn trần: hỏi gì trước khi mua

Đèn âm trần, ốp trần, rọi ray thường bảo hành 2 đến 3 năm. Hỏi rõ ba điều: hỏng thì đổi mới hay sửa; đổi thì có còn đúng mã và đúng màu ánh sáng không; và bộ nguồn rời, nếu có, được tính chung hay riêng. Giữ hóa đơn và phiếu bảo hành ghi mã đèn. Với công trình nhiều đèn, ghi lại ngày lắp và số lô trên hộp, lúc cần thay sẽ đỡ lệch màu.

Câu hỏi thường gặp về đèn âm trần, ốp trần và rọi ray

Phòng 20 m2 cần bao nhiêu đèn âm trần?

Phòng ngủ 20 m2 cần khoảng 6 đèn 9W loại 900 lm để đạt 150 lux. Phòng khách cần 6 đến 8 đèn. Bếp hoặc phòng làm việc cần 300 lux, tức khoảng 12 đèn 9W hoặc 6 đèn 18W. Con số tính với hệ số 0,6, dùng để dự toán.

Đèn âm trần nên lắp cách nhau bao nhiêu?

Với trần cao 2,6 đến 3 m, đèn tán rộng thường cách nhau 1 đến 1,5 m. Hàng ngoài cùng cách tường khoảng nửa khoảng cách đó. Đèn chiếu điểm thì đặt theo vật cần rọi, không chia lưới.

Lỗ khoét sẵn 90 mm thì chọn đèn nào?

Chọn đèn ghi lỗ khoét đúng 90 mm, không chọn theo công suất hay đường kính mặt đèn. Mặt đèn sẽ lớn hơn lỗ khoảng 10 đến 20 mm để che mép. Lỗ lệch vài mm so với thông số là viền đèn không che hết hoặc tai kẹp không bám.

Đèn âm trần lắp trong nhà tắm được không?

Đèn IP20 và IP40 chỉ dùng nơi khô ráo. Nhà tắm, nhất là vùng gần vòi sen, cần đèn có cấp chống ẩm cao hơn. Lắp đèn IP20 ở đó thì hơi nước làm ố mặt đèn và hỏng bộ nguồn.

Nên chọn góc chiếu 24 độ hay 36 độ?

Ở trần 2,7 m, góc 24 độ cho vệt sáng khoảng 1,2 m, hợp để nhấn tranh và hốc tường. Góc 36 độ cho vệt khoảng 1,8 m, hợp cho kệ hàng, bàn ăn, quầy. Vật cần rọi nhỏ hơn vệt sáng thì ánh sáng tràn ra nền, vật kém nổi.

Đèn ray nam châm có cắm thẳng điện 220V được không?

Không. Đầu đèn ray nam châm chạy điện một chiều 48V lấy từ thanh ray, ray lấy điện từ bộ nguồn riêng. Mua riêng đầu đèn chỉ dùng được khi đã có ray và bộ nguồn đúng hệ.

Trần bê tông không đóng thạch cao thì dùng đèn gì?

Dùng đèn ốp trần nổi cho ánh sáng chung, đèn lon gắn nổi hoặc rọi ray để nhấn. Cả ba bắt vít lên trần bằng tắc kê, không cần khoét. Nhớ chờ dây điện ra đúng vị trí đèn trước khi sơn trần.