Chiếu sáng giảng đường đại học có máy chiếu và bảng
- 1. Bộ chỉ số cần đạt cho từng bề mặt
- 2. Máy chiếu thua ánh sáng tràn như thế nào
- 3. Đèn chiếu bảng và vệt loá trên bảng trắng
- 4. Bố trí cho giảng đường bậc dốc 150 chỗ
- 5. Năm chế độ sáng trong một ngày học
- 6. Tiền điện của 20 giảng đường trong một năm
- 7. Hồ sơ đèn, hàng chính hãng và điều kiện bảo hành
Máy chiếu 5.000 lumen trên màn rộng 3 m chỉ tạo khoảng 890 lx trên mặt màn, nên khi chiếu sáng giảng đường để dãy đèn trước màn hắt thêm 150 lx, độ tương phản của slide tụt từ hơn 30:1 xuống khoảng 7:1 và chữ xám trên nền trắng gần như biến mất với sinh viên ngồi hàng cuối. Cùng giảng đường đó, khi giảng viên chuyển sang viết bảng, mặt bảng lại cần khoảng 500 lx đo theo phương đứng, mặt bàn cần 500 lx cho ghi chép. Một hệ đèn phải phục vụ hai việc ngược nhau trong cùng một tiết học, và phần lớn giảng đường hỏng ở chỗ chỉ có một công tắc tổng.
Trả lời nhanh: giảng đường đại học cần khoảng 500 lx trên mặt bàn, khoảng 500 lx trên mặt bảng, chỉ số chói UGR khoảng 19 và Ra từ 80. Dùng đèn chống chói cho khu ghế, đèn chiếu bảng loại phân bố lệch đặt trước bảng khoảng 1 m, tách riêng mạch dãy đèn gần màn chiếu để tắt khi trình chiếu, thêm cảm biến hiện diện và cảm biến ánh sáng cho dãy cạnh cửa sổ.
Bộ chỉ số cần đạt cho từng bề mặt
EN 12464-1 và TCVN 7114-1:2008 đều xếp giảng đường cùng nhóm với phòng học: độ rọi duy trì 500 lx, UGR không quá 19, Ra từ 80, và ghi chú rằng ánh sáng phải điều khiển được khi dùng thiết bị nghe nhìn. Bảng viết có yêu cầu riêng 500 lx cùng lưu ý tránh phản xạ gương. Các mức dưới đây là mức tham khảo khi thiết kế cho giảng đường 100-250 chỗ, với ba dòng đầu theo tiêu chuẩn, các dòng sau là mức thực hành.
| Bề mặt cần sáng | Mức tham khảo | Đo ở đâu | Hay sai ở chỗ |
| Mặt bàn sinh viên | 500 lx, UGR 19, Ra 80 | Mặt bàn gập, cao khoảng 0,75 m trên bậc ghế | Đo trên sàn bục giảng rồi lấy làm số chung |
| Bảng viết | 500 lx độ rọi đứng | Lưới điểm trên mặt bảng | Không có đèn bảng, chỉ có đèn trần |
| Bục giảng, mặt giảng viên | 300-500 lx độ rọi đứng | Ngang mặt người đứng giảng, 1,6 m | Mặt tối khi quay giảng, ghi hình |
| Màn chiếu khi trình chiếu | Càng thấp càng tốt, dưới khoảng 50 lx | Giữa màn chiếu, máy chiếu tắt | Dãy đèn trước màn vẫn bật |
| Bàn khi trình chiếu | Khoảng 100-200 lx | Mặt bàn hàng giữa | Tắt hết, sinh viên không ghi chép được |
| Lối đi bậc ghế | Thấy rõ mép bậc khi phòng tối | Mép từng bậc | Không có đèn bậc, té ngã khi vào muộn |
Bảng cho thấy giảng đường có ít nhất bốn bề mặt cần ánh sáng khác nhau, chứ không chỉ một con số lux. Khuyến nghị: khi nhận hồ sơ thiết kế hay báo giá, yêu cầu ghi rõ độ rọi cho từng bề mặt ở bảng trên, đặc biệt là độ rọi đứng trên bảng và mức sáng còn lại trên màn chiếu ở chế độ trình chiếu. Bản thiết kế chỉ ghi "500 lx" là bản chưa xong.
Máy chiếu thua ánh sáng tràn như thế nào
Màn chiếu không tự tối được. Vùng đen trên slide chỉ tối bằng mức ánh sáng phòng đang chiếu lên màn, nên độ tương phản thực tế là tỷ số giữa (ánh sáng máy chiếu + ánh sáng phòng) và (ánh sáng phòng).
Tính tương phản bằng số
Màn 3 m tỷ lệ 16:10 cao 1,875 m, diện tích 5,63 m2. Máy chiếu 5.000 lumen, giả định đạt đủ quang thông danh định, tạo trên màn 5.000 / 5,63 = khoảng 890 lx. Nếu đèn phòng hắt lên màn 150 lx, vùng trắng là 1.040 lx, vùng đen là 150 lx, tương phản khoảng 7:1. Nếu giảm ánh sáng lên màn còn 30 lx, tương phản lên khoảng 31:1. Với chữ xám nhạt, biểu đồ màu pastel và ảnh chụp, khác biệt giữa 7:1 và 31:1 là khác biệt giữa đọc được và không đọc được ở hàng ghế thứ 15. Máy chiếu cũ đã xuống quang thông còn 60-70% thì phần ánh sáng tràn càng quan trọng.

So sánh chiếu sáng khi trình chiếu đúng và sai
Ánh sáng lên màn đến từ hai đường: dãy đèn trần trong khoảng 3-4 m trước màn chiếu thẳng xuống nhưng phần tán bên hông vẫn đến mặt màn; và ánh sáng phản xạ từ sàn, bàn, tường sáng màu. Cách xử lý theo thứ tự hiệu quả: tách mạch hai dãy đèn gần màn để tắt khi trình chiếu; dùng đèn chóa sâu hoặc lưới tản quang hạn chế ánh sáng ngang; giảm sáng các dãy còn lại xuống 30-40% nếu có dimming. Một chi tiết lắp đặt hay bị bỏ qua: đèn chiếu bảng thường đặt đúng phía trên màn chiếu kéo xuống, nên đèn bảng phải nằm trong mạch tắt khi trình chiếu, không đi chung với dãy đèn đầu.
Đèn chiếu bảng và vệt loá trên bảng trắng
Đèn trần thông thường chiếu xuống, nên mặt bảng đứng chỉ nhận được khoảng 40-60% độ rọi của mặt bàn, phần trên của bảng còn tối hơn. Vì vậy bảng cần đèn riêng loại phân bố lệch (asymmetric), đặt trên trần cách mặt bảng khoảng 0,8-1,2 m (mức tham khảo khi thiết kế, tuỳ hãng ghi trong tài liệu đèn), dồn ánh sáng về phía bảng và cắt phía sinh viên. Đặt quá gần, phần dưới bảng tối; đặt quá xa, giảng viên đứng giảng bị chói thẳng vào mắt khi quay lại nhìn lớp.
Ví dụ tính: bảng trắng 4,8 x 1,2 m, diện tích 5,76 m2. Muốn trung bình 500 lx cần 5,76 x 500 = 2.880 lm đến mặt bảng; với hệ số sử dụng của đèn bảng khoảng 0,5 và hệ số bảo trì 0,8, cần 2.880 / (0,5 x 0,8) = 7.200 lm tổng quang thông. Ba đèn bảng dài 1,2 m, mỗi đèn khoảng 2.400-3.000 lm, đặt liền nhau dọc bảng là đủ và đều hơn hai đèn công suất lớn.
Bảng trắng bóng phản chiếu đèn trần
Bảng trắng men bóng phản chiếu như gương. Sinh viên ngồi ở hai đầu ba hàng ghế gần bảng nhất thường thấy một vệt sáng đúng giữa nội dung giảng viên vừa viết, vệt sáng đó là bóng của dãy đèn trần thứ hai hoặc thứ ba. Cách kiểm khi nghiệm thu: ngồi lần lượt ở ghế ngoài cùng bên trái và bên phải hàng 1 đến hàng 3, nhìn bảng khi đã bật hết đèn; vệt nào xuất hiện thì ghi lại đèn gây ra nó và đổi sang loại có độ chói mặt thấp hơn, hoặc dời đèn. Bảng có bề mặt mờ chống loá giảm vấn đề này đáng kể, nên nếu trường đang đặt bảng mới, nói luôn với bên làm bảng.
Bố trí cho giảng đường bậc dốc 150 chỗ
Lấy giảng đường rộng 12 m, sâu 18 m, diện tích 216 m2, 150 chỗ, trần phẳng cao 4,2 m, sàn nâng dần thành bậc, hàng cuối cao hơn bục giảng 1,2 m. Khoảng cách từ đèn đến mặt bàn giảm từ 3,45 m ở hàng ghế thứ nhất xuống 2,25 m ở hàng cuối, trung bình khoảng 2,85 m. Chỉ số phòng K = 216 / (2,85 x (12 + 18)) = khoảng 2,5; với đèn panel chống chói, trần và tường sáng, hệ số sử dụng khoảng 0,62.
Quang thông cần: 216 x 500 / (0,62 x 0,8) = khoảng 217.700 lm. Dùng panel 600 x 600 loại UGR dưới 19, khoảng 4.000 lm, 36 W thì cần 217.700 / 4.000 = 54 bộ, xếp 9 hàng theo chiều sâu, mỗi hàng 6 bộ, hàng cách hàng 2 m. Công suất 54 x 36 = 1.944 W, khoảng 9 W/m2. Cộng 3 đèn bảng khoảng 25 W và 2 đèn rọi bục giảng 15 W, tổng khoảng 2,05 kW.

Sơ đồ bố trí 54 đèn led panel chiếu sáng giảng đường đại học 216 m²
- Hàng ghế cuối gần trần hơn 1,2 m nên đèn nằm sát tầm nhìn hơn, chói hơn khi sinh viên ngẩng lên nhìn bảng; hai hàng đèn cuối nên để riêng một nhóm để giảm khi cần.
- Hai hàng đèn đầu (12 bộ) nằm trong khoảng 3,5 m trước màn chiếu là nhóm tắt khi trình chiếu.
- Dãy đèn sát cửa sổ đi một mạch riêng để gắn cảm biến ánh sáng ban ngày.
- Bậc lối đi gắn đèn bậc âm tường hoặc LED dây dưới mép bậc, bật cùng chế độ trình chiếu.
Một chi tiết bảo trì chỉ lộ ra sau vài năm: trần giảng đường bậc dốc cao không đều, thay một đèn nằm trên khu ghế phải kê giàn giáo trên bậc, tháo ghế hoặc làm khung kê riêng, mất nửa ngày cho hai người. Vì vậy nên chọn đèn có driver thay được từ phía dưới trần, mua dư 3-5% số đèn cùng lô để thay khi hỏng lẻ, và gom việc thay thế vào kỳ nghỉ hè thay vì sửa từng đèn trong năm học. Đèn rẻ mà hỏng rải rác hai ba bộ mỗi học kỳ sẽ tốn tiền công nhiều hơn phần chênh giá đèn ban đầu.
Đèn panel cho lớp học và giảng đường có nhiều loại UGR khác nhau; danh mục đèn LED panel chống chói cho giảng đường có thông số từng mẫu để đối chiếu. Cách chọn đèn cho phòng học phổ thông, nơi học sinh ngồi lâu và mắt còn đang phát triển, có ở bài chiếu sáng lớp học bảo vệ mắt học sinh.
| TÍNH SỐ ĐÈN MIỄN PHÍ - Giảng đường tính gần đúng bằng mẫu lớp học trong tab Công nghiệp & Dự án của công cụ tính số đèn cho lớp học, giảng đường: nhập rộng 12 m, sâu 18 m, trần 4,2 m, app cho số đèn, sơ đồ bố trí, mặt cắt và mã đèn kèm giá niêm yết, cùng bảng vật tư dự kiến gửi được qua Zalo; với sàn bậc dốc, lấy chiều cao trần trừ đi nửa độ cao bậc cuối để nhập, rồi cộng riêng đèn bảng theo phần tính ở trên. |
Năm chế độ sáng trong một ngày học
Giảng đường đại học chạy từ khoảng 7:00 đến 21:00, mỗi ca một giảng viên, mỗi người dạy một kiểu. Nếu chế độ sáng không có sẵn trên bảng điều khiển ở bục giảng, giảng viên sẽ hoặc bật hết, hoặc tắt hết. Bảng dưới gợi ý năm chế độ cho giảng đường 54 panel ở trên, chia theo nhóm hàng đèn tính từ màn chiếu.
| Chế độ | Hàng 1-2 (gần màn) | Hàng 3-7 | Hàng 8-9 (cuối) | Đèn bảng, bục giảng |
| Giảng bảng, thảo luận | 100% | 100% | 100% | Bật |
| Trình chiếu, có ghi chép | Tắt | 30-40% hoặc bật xen kẽ | 30-40% | Đèn bảng tắt, rọi bục giảng 50% |
| Chiếu phim, video | Tắt | Tắt | Tắt, chỉ đèn bậc | Tắt |
| Thi, kiểm tra | 100% | 100% | 100% | Bảng bật để ghi đề |
| Hội thảo, quay giảng | 100% | 100% | 70% | Rọi bục giảng 100% |
Không có dimming vẫn làm được bằng công tắc nhóm: hàng 3-7 chia thành hai mạch xen kẽ, bật một mạch là khoảng 50%. Có dimming DALI hoặc 0-10 V thì mỗi chế độ là một nút trên bảng điều khiển. Khuyến nghị: nút bấm đặt ở bục giảng và ở cửa vào, ghi tên chế độ bằng chữ, không ghi "Nhóm 1, Nhóm 2". Cách chọn đèn và chống chói cho không gian họp, trình chiếu tương tự có ở bài chiếu sáng phòng họp hội nghị và chỉ số UGR.
Cảm biến hiện diện và ánh sáng ban ngày
Giảng đường hay bị bỏ trống giữa các ca mà đèn vẫn sáng vì người dạy ca trước không tắt, người dạy ca sau chưa đến. Cảm biến hiện diện gắn trần, cài thời gian trễ 10-15 phút, tắt đèn khi phòng trống. Với giảng đường lớn, cần 2-4 cảm biến phủ hết khu ghế, vì sinh viên ngồi yên đọc tài liệu ở góc phòng có thể nằm ngoài vùng nhạy của một cảm biến. Dãy đèn sát cửa sổ thêm cảm biến ánh sáng ban ngày, tự giảm khi nắng đủ; nguyên lý và cách đặt cảm biến có ở bài cảm biến ánh sáng ban ngày daylight harvesting.
Tiền điện của 20 giảng đường trong một năm
Ví dụ minh hoạ, giả định mỗi giảng đường bật đèn 10 giờ mỗi ngày, 260 ngày mỗi năm, tức 2.600 giờ; giá điện giả định 2.500 đ/kWh, nhà trường thay bằng đơn giá trên hoá đơn. Tỷ lệ tiết kiệm của cảm biến và chế độ trình chiếu là giả định thận trọng, thực tế tuỳ lịch học.
| Phương án cho 1 giảng đường | Điện mỗi năm | Tiền điện mỗi năm | Chi phí thêm (tham khảo) |
| LED panel, một công tắc tổng | 2,05 kW x 2.600 h = khoảng 5.330 kWh | Khoảng 13,3 triệu đồng | Mốc so sánh |
| Chia nhóm theo chế độ, không cảm biến | Giảm khoảng 10-15%, còn khoảng 4.700 kWh | Khoảng 11,8 triệu đồng | 1-2 triệu đồng dây, công tắc |
| Chia nhóm + cảm biến hiện diện + cảm biến ngày | Giảm khoảng 25-35%, còn khoảng 3.700 kWh | Khoảng 9,3 triệu đồng | 4-8 triệu đồng cảm biến, lập trình |

So sánh chi phí điện và hiệu quả điều khiển chiếu sáng giảng đường
Một giảng đường tiết kiệm khoảng 4 triệu đồng mỗi năm so với công tắc tổng, 20 giảng đường là khoảng 80 triệu đồng, phần đầu tư thêm hoàn lại trong khoảng 1-2 năm theo giả định. Con số chưa tính phần điều hoà phải gánh nhiệt của đèn, cũng chưa tính tuổi thọ đèn dài thêm khi số giờ chạy giảm. Khuyến nghị: với dự án cải tạo cả dãy nhà, đưa cảm biến vào ngay từ hồ sơ mời thầu, vì gắn thêm sau khi đã đóng trần thường tốn công gấp đôi. Nếu ngân sách chỉ đủ một hạng mục, ưu tiên chia nhóm dãy đèn trước màn chiếu: tốn ít nhất, sinh viên thấy khác biệt ngay buổi học đầu.
Hồ sơ đèn, hàng chính hãng và điều kiện bảo hành
Dự án giảng đường thường đi qua đấu thầu, nên cái cần không chỉ là đèn tốt mà là đèn có hồ sơ chứng minh được. UGR không đo được bằng mắt khi nhận hàng; nó được tính từ dữ liệu trắc quang của đèn. Hãng làm bài bản sẽ có file trắc quang IES (LM-63) hoặc EULUMDAT, báo cáo đo LM-79, bảng UGR theo kích thước phòng. Hàng không rõ nguồn gốc thường chỉ in "UGR<19" trên hộp mà không có bảng nào phía sau.
| Hồ sơ cần xin | Dùng để làm gì | Dấu hiệu đáng ngờ |
| File IES hoặc EULUMDAT của đúng mã đèn | Tư vấn thiết kế tính độ rọi, UGR, độ đều | Một file dùng chung cho nhiều mã công suất |
| Báo cáo LM-79 | Đối chiếu quang thông, hiệu suất, Ra thật | Quang thông trong báo cáo thấp hơn hộp quá 10% |
| Bảng UGR theo kích thước phòng | Kiểm UGR cho giảng đường 12 x 18 m | Chỉ có một con số UGR chung |
| Dữ liệu tuổi thọ LM-80, TM-21 | So tuổi thọ L70, L80 giữa các hãng | Ghi tuổi thọ giờ mà không nêu điều kiện |
| Tài liệu đèn bảng phân bố lệch | Khoảng cách đặt đèn so với bảng | Đèn bảng chỉ là đèn thường xoay nghiêng |
Đèn panel và đèn bảng của Philips có tài liệu trắc quang đầy đủ cho từng mã, giá tham khảo ở bảng giá đèn panel, đèn LED Philips; với hạng mục cần cân ngân sách, dòng panel chống chói của Duhal có trong bảng giá đèn LED panel Duhal. Khi nhận hàng, đối chiếu mã trên thân đèn với mã trong hồ sơ dự thầu, vì nhầm giữa bản UGR thấp và bản thường cùng kích thước 600 x 600 là lỗi rất dễ xảy ra ở kho, nhìn bên ngoài gần như giống nhau, chỉ khác lớp tản quang bên trong.
Về bảo hành, đèn giảng đường chạy 2.600 giờ mỗi năm, thấp hơn nhà xưởng nhiều, nên thời hạn bảo hành theo năm phù hợp hơn tính theo giờ. Đọc kỹ điều kiện loại trừ liên quan đến điện áp và việc lắp với bộ điều khiển dimming không đúng loại, vì hỏng driver do dimmer không tương thích thường bị từ chối bảo hành. Với dự án trường học, Hoàng Phát tư vấn chọn mã, tính số đèn và báo giá; tài liệu kỹ thuật cần cho hồ sơ (file trắc quang, bảng thông số) anh chị nên ghi rõ trong yêu cầu báo giá để đối chiếu theo từng mã của hãng. Hàng giao kèm hoá đơn và chứng từ hãng cấp, còn bảo hành áp dụng theo phiếu mỗi hãng cấp cho từng mã.
Thiết kế giảng đường theo bề mặt chứ không theo một con số: 500 lx cho bàn, 500 lx đứng cho bảng, và gần như không ánh sáng nào trên màn chiếu khi trình chiếu. Tách mạch hai hàng đèn trước màn là việc rẻ nhất trong toàn bộ dự án, và là việc sinh viên ngồi hàng cuối cảm nhận được rõ nhất.
| HỖ TRỢ KỸ THUẬT TẬN NƠI - Gửi kích thước giảng đường, chiều cao trần, vị trí bảng và màn chiếu, Hoàng Phát Lighting tính số đèn, đèn bảng, gợi ý chia mạch và báo giá theo đúng mã cho hồ sơ dự án. |
Câu hỏi thường gặp về Chiếu sáng giảng đường đại học có máy chiếu và bảng
Giảng đường đại học cần độ sáng bao nhiêu lux?
Giảng đường cần khoảng 500 lx duy trì trên mặt bàn sinh viên, UGR không quá 19 và Ra từ 80, theo EN 12464-1 và TCVN 7114-1:2008. Bảng viết cần thêm khoảng 500 lx đo theo phương đứng, thường phải có đèn chiếu bảng riêng. Khi trình chiếu, ánh sáng trên màn chiếu nên càng thấp càng tốt.
Vì sao bật đèn thì máy chiếu trong lớp nhìn mờ?
Vì ánh sáng đèn phòng chiếu lên màn làm vùng đen của slide sáng lên, độ tương phản giảm mạnh. Ví dụ máy chiếu tạo 890 lx trên màn, đèn phòng hắt thêm 150 lx thì tương phản chỉ còn khoảng 7:1. Cách sửa rẻ nhất là tách mạch hai hàng đèn gần màn chiếu để tắt riêng khi trình chiếu.
Đèn chiếu bảng lắp cách bảng bao xa?
Đèn chiếu bảng loại phân bố lệch thường đặt trên trần cách mặt bảng khoảng 0,8-1,2 m, con số chính xác theo tài liệu của từng mã đèn. Đặt quá gần thì phần dưới bảng tối, đặt quá xa thì giảng viên quay lại nhìn lớp bị chói. Bảng dài 4,8 m thường dùng ba đèn bảng dài 1,2 m.
Bảng trắng trong lớp bị loá phải làm sao?
Vệt loá trên bảng trắng bóng thường là bóng phản chiếu của dãy đèn trần thứ hai hoặc thứ ba. Ngồi thử ở các ghế ngoài cùng hàng 1 đến 3 để tìm đèn gây loá, rồi dời đèn đó hoặc đổi sang loại có độ chói mặt thấp hơn. Nếu đang thay bảng, chọn bảng mặt mờ chống loá sẽ giảm vấn đề đáng kể.
Có nên lắp cảm biến cho đèn giảng đường không?
Có, vì giảng đường hay bị bỏ trống giữa các ca mà đèn vẫn bật. Cảm biến hiện diện cài trễ 10-15 phút, giảng đường lớn cần 2-4 cảm biến phủ hết khu ghế, dãy sát cửa sổ thêm cảm biến ánh sáng ban ngày. Theo ví dụ giả định, mỗi giảng đường tiết kiệm khoảng 25-35% điện chiếu sáng.
Đèn panel UGR 19 khác đèn panel thường thế nào?
Đèn panel UGR 19 có lớp tản quang hoặc lưới vi lăng kính hạn chế ánh sáng đi ngang, nên nhìn ở góc chéo ít chói hơn, hợp với phòng học, giảng đường. Bên ngoài hai loại gần giống nhau. Muốn chắc phải xin bảng UGR theo kích thước phòng và file trắc quang của đúng mã đèn, không chỉ đọc chữ in trên hộp.














