Chiếu sáng nhà máy giấy, bột giấy: hơi nước nóng, bụi xơ và trần cao
- 1. Bản đồ môi trường trong một nhà máy giấy
- 2. Hơi nước khu máy xeo và hiện tượng mưa trong nhà
- 3. Bụi xơ giấy trên thân đèn nóng
- 4. Highbay cánh hở đối đầu highbay kín chịu ẩm
- 5. Trần 15 m, cầu trục và lối tiếp cận để thay đèn
- 6. Chi phí 10 năm khi máy chạy liên tục
- 7. Kho cuộn thành phẩm và xe kẹp cuộn
- 8. Hồ sơ cần đòi khi mua highbay cho nhà máy giấy
Một bộ highbay 200 W cánh tản nhiệt hở giá tham khảo khoảng 1,8 triệu đồng và một bộ highbay kín IP66 thân phẳng, chịu nhiệt môi trường 50 độ C, giá tham khảo khoảng 4 triệu đồng: trong chiếu sáng nhà máy giấy, khoản chênh hơn 2 triệu mỗi bộ đó thường quyết định đèn ở khu máy xeo sống hai năm hay tám năm. Khu máy xeo có hơi nước nóng bốc lên trần suốt 24 giờ, khu cuộn và cắt cuộn có bụi xơ giấy bay lơ lửng, kho thành phẩm chất cuộn giấy cao, còn trần nhà xưởng thường cao 12-18 m. Mỗi lần thay một bộ đèn ở độ cao đó là một lần thuê xe nâng người và chờ đợt dừng máy.
Trả lời nhanh: khu máy xeo và khu sấy nên dùng highbay kín IP66, thân phẳng ít khe, nhiệt độ môi trường làm việc Ta ghi rõ từ 50 độ C trở lên, có van thông hơi chống ngưng tụ. Khu cuộn, cắt cuộn và kho cuộn ưu tiên đèn mặt trơn dễ lau xơ giấy. Highbay cánh tản nhiệt hở chỉ hợp với kho nguyên liệu khô, nhà xưởng phụ trợ.

Chiếu sáng nhà máy giấy – Giải pháp đèn LED Highbay cho từng khu vực
Bản đồ môi trường trong một nhà máy giấy
Nhà máy giấy, từ dây chuyền giấy bao bì tái chế đến giấy in và giấy tissue, đều đi qua chuỗi công đoạn: chuẩn bị nguyên liệu, nghiền và xử lý bột, máy xeo (phần ướt, ép, sấy), cuộn và cắt cuộn, kho thành phẩm. Mỗi khu có một kẻ thù riêng với đèn. EN 12464-1 có nhóm mục cho ngành giấy, trong đó máy xeo giấy và máy làm giấy carton ở khoảng 300 lx, khu nghiền bột ở khoảng 200 lx. Bảng dưới gom các khu theo điều kiện thực tế.
| Khu | Điều kiện chính | Độ rọi tham khảo | Kiểu đèn nên dùng |
| Bãi giấy loại, dăm gỗ | Bụi khô, ngoài trời hoặc mái che | 50-100 lx | Đèn pha IP65 trên cột, trên tường |
| Nghiền bột, xử lý bột | Ẩm, nước bắn, hoá chất nhẹ | 200 lx | Highbay hoặc máng kín IP66 |
| Máy xeo, khu ép, khu sấy | Hơi nước nóng, trần 40-50 độ C, nhỏ giọt | 300 lx | Highbay kín IP66, Ta từ 50 độ C |
| Cuộn lại, cắt cuộn | Bụi xơ giấy, máy chạy nhanh | 300 lx | Highbay thân phẳng, dễ lau |
| Kho cuộn thành phẩm | Xơ giấy, tải cháy lớn, xe kẹp cuộn | 150-200 lx | Highbay mặt trơn, cáp chống rơi |
| Phòng điều khiển, QC | Sạch, máy lạnh | 300-500 lx | Panel, Ra 80 trở lên |
Đọc bảng: hai khu tốn nhiều đèn nhất và khó thay nhất là khu máy xeo và kho cuộn. Đây cũng là hai khu đáng đầu tư đèn chuyên dụng. Các khu còn lại có thể dùng đèn phổ thông đúng cấp IP. Cách chia này giúp ngân sách dồn đúng chỗ thay vì mua một loại đèn cho cả nhà máy.
Hơi nước khu máy xeo và hiện tượng mưa trong nhà
Phần sấy của máy xeo gồm hàng chục lô sấy gia nhiệt bằng hơi, bao trong chụp hút hơi. Dù hệ hút làm việc tốt, không gian phía trên máy vẫn nóng và ẩm hơn hẳn mặt sàn. Ở nhiều nhà máy, nhiệt độ sát mái trên khu sấy đo được 40-50 độ C, cao hơn khi trời nắng và mái tôn hấp nhiệt. Một bộ highbay ghi Ta 40 độ C treo ở đó là đã chạy ngoài điều kiện thiết kế.
Chi tiết người vận hành nhà máy giấy nào cũng biết là mưa trong nhà: hơi nước bốc lên gặp mái lạnh hơn vào ban đêm hoặc mùa mưa, ngưng thành giọt và nhỏ xuống như mưa phùn. Nước ngưng này có thể mang theo cặn, đọng trên nóc đèn rồi chảy theo dây treo xuống đầu cáp. Đèn đặt ngay dưới điểm nhỏ giọt bị ướt liên tục, nên cần IP66 thật, ốc siết cáp đúng cỡ, cáp vào đèn uốn võng có điểm nhỏ giọt. Đèn có van thông hơi màng chống nước cân bằng được áp suất khi nóng lạnh luân phiên, hạn chế hút ẩm vào trong. Phần nguyên lý chống ẩm cho thiết bị điện được giải thích thêm ở bài chống ẩm thiết bị điện và đèn LED theo chuẩn IP.
Ta, Tc và tuổi thọ driver
Ta là nhiệt độ môi trường xung quanh đèn mà nhà sản xuất cam kết đèn chạy ổn ở công suất định mức. Tc là nhiệt độ tại điểm đo trên vỏ driver hoặc trên đế LED. Driver điện tử dùng tụ hoá, và tuổi thọ tụ hoá giảm nhanh khi nhiệt tăng, theo quy tắc kinh nghiệm cứ tăng khoảng 10 độ C thì tuổi thọ tụ giảm khoảng một nửa. Đèn Ta 40 độ C đặt ở chỗ 50 độ C, vì vậy, có thể chỉ còn khoảng một nửa tuổi thọ driver so với thiết kế. Cách đọc nhiệt và tản nhiệt có thêm ở bài tản nhiệt đèn LED quyết định tuổi thọ.
Bụi xơ giấy trên thân đèn nóng
Khu cuộn lại và cắt cuộn chạy tốc độ cao, mép giấy bị dao xén sinh ra bụi xơ cellulose rất mịn. Xơ giấy nhẹ, bay theo luồng khí, rồi lắng lên mọi bề mặt nằm ngang: xà gồ, máng cáp, nóc đèn. Highbay cánh tản nhiệt hở là cái bẫy xơ giấy hiệu quả, vì khe giữa các cánh vừa đủ giữ lớp xơ, và luồng khí nóng bốc lên qua cánh còn hút thêm xơ vào.
Lớp xơ dày làm hai việc. Thứ nhất, nó cách nhiệt, đèn nóng hơn, driver chịu nhiệt cao hơn, quang thông giảm. Thứ hai, xơ cellulose là vật liệu cháy được, nằm trên bề mặt nóng nhất trong nhà xưởng. Đèn LED nguội hơn nhiều so với đèn cao áp cũ, thân highbay LED khi chạy thường ở khoảng 50-70 độ C tuỳ loại, nhưng xơ tích tụ lâu ngày vẫn là rủi ro không cần thiết. Highbay thân phẳng, tản nhiệt qua mặt lưng trơn, giữ ít xơ hơn và lau được bằng khăn hoặc máy hút. Việc phân vùng nguy cơ cháy nổ, nếu có, thuộc hồ sơ an toàn của nhà máy và đơn vị tư vấn PCCC, không thuộc phạm vi chọn đèn.
Highbay cánh hở đối đầu highbay kín chịu ẩm
Hai phương án được đặt cạnh nhau dưới đây là hai loại highbay phổ biến nhất trên thị trường, cùng công suất khoảng 200 W, cùng quang thông khoảng 26.000 lm. Khác biệt không nằm ở độ sáng ngày đầu mà ở cách mỗi loại sống trong hơi nước và xơ giấy.

So sánh đèn Highbay cánh tản nhiệt hở và Highbay kín IP66
| Tiêu chí | A: highbay cánh tản nhiệt hở | B: highbay kín thân phẳng |
| Cấp bảo vệ thường gặp | IP65 | IP66, có thể có IP69 |
| Ta công bố | Thường 40-45 độ C | Từ 50 độ C, có loại 55-60 độ C |
| Hiệu suất tham khảo | Khoảng 130 lm/W | Khoảng 140 lm/W |
| Xơ giấy bám | Nhiều, khe cánh khó lau | Ít, mặt trơn, lau bằng khăn |
| Chống ngưng tụ | Thường không có van thông hơi | Có van thông hơi màng chống nước |
| Giá tham khảo mỗi bộ | Khoảng 1,8 triệu | Khoảng 4 triệu |
| Hợp với khu | Kho nguyên liệu khô, xưởng phụ | Máy xeo, sấy, cuộn, kho cuộn |
Phương án A không phải đèn kém. Nó được thiết kế cho nhà xưởng khô, nhiệt độ bình thường, nơi cánh tản nhiệt hở là cách tản nhiệt rẻ và hiệu quả. Đặt nó vào khu máy xeo là dùng sai chỗ. Phương án B tốn gấp đôi lúc mua, đổi lại được ba thứ: Ta đủ cho trần nóng, chống ngưng tụ, và ít xơ bám. Với khu vận hành 24 giờ, mỗi lần thay đèn còn phụ thuộc vào lịch dừng máy, nên độ bền là tiêu chí số một.
Trần 15 m, cầu trục và lối tiếp cận để thay đèn
Hầu hết hội trường máy xeo có cầu trục chạy dọc để cẩu lô, cẩu trục cuộn giấy khi bảo trì. Đèn phải treo cao hơn ray cầu trục, hoặc lắp trên tường và cột phía trên cao độ dầm cầu trục, chiếu xuống. Ở độ cao treo 15 m, góc chiếu 60 độ thường cho độ đều tốt hơn chóa 90-120 độ, vì đưa được nhiều ánh sáng xuống mặt sàn và mặt máy thay vì hắt lên tường. Cách chọn chóa và góc chiếu theo độ cao được phân tích ở bài chọn mạng chóa đèn LED nhà xưởng theo góc chiếu.
Ví dụ tính số highbay cho hội trường máy xeo
Ví dụ minh hoạ: hội trường máy xeo dài 120 m, rộng 30 m, diện tích 3.600 m², treo đèn ở 15 m, cần 300 lx. Hơi ẩm và xơ giấy làm đèn bẩn nhanh, nên hệ số duy trì lấy 0,6; hệ số sử dụng theo giả định 0,7 với chóa 60 độ. Quang thông cần là 300 x 3.600 / (0,6 x 0,7) = 2.571.000 lm. Với highbay 26.000 lm, số đèn là 2.571.000 / 26.000 = 98,9, làm tròn 100 bộ. Bố trí bốn dãy dọc, mỗi dãy 25 bộ, khoảng cách dọc 4,8 m, khoảng cách ngang 7,5 m; tỉ số khoảng cách trên chiều cao treo là 7,5 / 15 = 0,5, nằm trong khoảng chóa 60 độ phủ đều được.
Có một chỗ bố trí người làm nghề luôn tránh: không treo đèn ngay trên chụp hút hơi của khu sấy. Ở đó nhiệt cao nhất, ánh sáng bị chính chụp hút chặn, và khi máy chạy thì không ai tiếp cận được để thay. Dãy đèn nên dịch ra hai bên lối đi vận hành, nơi xe nâng người vào được trong đợt dừng máy. Lối đi vận hành và mặt bàn thao tác hai bên máy, chứ không phải nóc chụp hút, là chỗ cần 300 lx.
| TÍNH SỐ ĐÈN MIỄN PHÍ - Cho hội trường máy xeo, khu cắt cuộn hay kho cuộn giấy, anh chị nhập dài, rộng, chiều cao treo trên ray cầu trục, bước kèo và mức lux từng khu vào app tính highbay nhà xưởng có cầu trục của Hoàng Phát; app trả về số đèn, sơ đồ theo bước kèo, mặt cắt thể hiện cao độ cầu trục, gợi ý mã highbay kèm giá niêm yết và bảng vật tư dự kiến gồm đèn, cáp, tủ, gửi được qua Zalo cho phòng kỹ thuật nhà máy. |
Chi phí 10 năm khi máy chạy liên tục
Nhà máy giấy thường chạy liên tục, chỉ dừng vài đợt mỗi năm để bảo trì, nên đèn sáng khoảng 8.400 giờ mỗi năm, gấp hai đến ba lần một nhà xưởng một ca. Ở số giờ đó, khác biệt nhỏ về hiệu suất và tỉ lệ hỏng nhân lên thành tiền lớn. Bảng dưới tính cho 100 vị trí đèn của ví dụ trên; giá điện để tính là 2.500 đ/kWh, phòng kỹ thuật thay bằng giá bình quân trên hoá đơn của nhà máy. Các giả định khác: A tiêu thụ 200 W, hỏng 12% mỗi năm, lau hai lần mỗi năm; B tiêu thụ 185 W cho cùng quang thông, hỏng 2% mỗi năm, lau một lần mỗi năm. Mỗi lần thay một bộ ở 15 m tốn thêm khoảng 500.000 đ tiền xe nâng người và công; mỗi lần lau khoảng 100.000 đ/bộ.
| Hạng mục (100 bộ, 10 năm) | A: cánh hở | B: kín chịu ẩm |
| Tiền mua ban đầu | 180 triệu | 400 triệu |
| Điện năng mỗi năm | 168.000 kWh | 155.400 kWh |
| Tiền điện 10 năm | 4.200 triệu | 3.885 triệu |
| Thay thế 10 năm (đèn, xe nâng, công) | 276 triệu | 90 triệu |
| Lau đèn 10 năm | 200 triệu | 100 triệu |
| Tổng 10 năm | 4.856 triệu | 4.475 triệu |

So sánh chi phí sử dụng đèn Highbay trong 10 năm
Phương án B rẻ hơn khoảng 381 triệu sau mười năm, dù đắt hơn 220 triệu lúc mua. Mỗi năm B tiết kiệm khoảng 31,5 triệu tiền điện, 18,6 triệu tiền thay và 10 triệu tiền lau, cộng lại hơn 60 triệu, nên chênh lệch lúc mua được bù trong khoảng bốn năm. Phép tính chưa tính tiền dừng máy: nếu đèn chết hàng loạt giữa hai đợt bảo trì và nhà máy phải dừng một ca để thay, thiệt hại sản lượng có thể lớn hơn toàn bộ tiền đèn. Kết luận: khu máy xeo, sấy và cuộn đi phương án B; phương án A dành cho kho nguyên liệu khô và nhà xưởng phụ trợ.
Kho cuộn thành phẩm và xe kẹp cuộn
Kho giấy cuộn là nơi tải cháy lớn nhất nhà máy: hàng nghìn tấn giấy xếp đứng thành chồng nhiều tầng. Xe nâng kẹp cuộn chạy liên tục, tài xế cần nhìn rõ mép cuộn ở tầng trên cùng để kẹp đúng tâm, nên đèn ở kho cuộn cần phân bố đều trên lối đi xe, không tạo bóng tối giữa hai chồng hàng. Khoảng cách từ đèn đến đỉnh chồng hàng cao nhất theo thiết kế PCCC của nhà máy; đèn phải có cáp treo phụ chống rơi bằng thép, vì càng nâng của xe kẹp cuộn đôi khi chạm vào dây treo khi nâng cuộn lên cao.
Ở kho cuộn, mức 150-200 lx tham khảo là đủ cho xe nâng và kiểm đếm, nhưng khu đọc nhãn cuộn và đóng gói cần cao hơn, khoảng 300 lx. Nhiều kho lắp cảm biến hiện diện theo từng dãy, đèn giảm xuống 20-30% khi không có xe, tăng lên 100% khi có xe vào; với kho chạy 24 giờ nhưng mật độ xe thấp về đêm, cách này tiết kiệm đáng kể.
Hồ sơ cần đòi khi mua highbay cho nhà máy giấy
Mua highbay cho khu nóng ẩm không thể chỉ nhìn catalogue. Phòng kỹ thuật nên đòi đủ bộ hồ sơ dưới đây và đối chiếu trước khi ký đơn. Hàng chính hãng có hoá đơn, chứng từ xuất xưởng và tem của hãng; mã trên thân đèn khớp mã trong hồ sơ thử nghiệm là điều kiện tối thiểu.
| Hồ sơ | Nội dung cần thấy | Vì sao quan trọng ở nhà máy giấy |
| Datasheet có Ta | Ta ứng với công suất định mức, không phải công suất giảm | Trần khu sấy 40-50 độ C |
| Phiếu thử IP | IP66 theo IEC 60529, tên phòng thử, mã mẫu | Mưa trong nhà, nước rửa máy |
| Báo cáo LM-80 và tính TM-21 | LED chip, nhiệt độ thử gần nhiệt độ thực | Dự báo quang thông sau 50.000 giờ |
| File trắc quang IES hoặc LDT | Đúng mã, đúng chóa 60 độ | Tính độ đều ở trần 15 m |
| Thông số driver | Hãng driver, Tc tối đa, chống sét lan truyền | Lưới nhà máy có động cơ lớn |
| Phụ kiện treo | Cáp chống rơi inox, móc treo, van thông hơi | Xe kẹp cuộn, rung từ máy xeo |
Một câu hỏi tách được người bán hiểu hàng: nhiệt độ đo được tại điểm Tc của driver khi đèn chạy ở Ta công bố là bao nhiêu độ, so với Tc tối đa của driver. Nhà sản xuất làm thật có số đo này trong báo cáo thử nhiệt; nơi chỉ có Ta in trên catalogue thường không trả lời được. Ở thị trường trong nước, các dòng highbay trong bảng giá highbay Kingled và bảng giá đèn nhà xưởng MPE là điểm bắt đầu để so Ta, IP, quang thông; các mẫu khác có trong nhóm đèn LED nhà xưởng.
Bảo hành tính theo năm hay theo giờ chạy
Điều khoản nhiều người bỏ qua: một số phiếu bảo hành đèn công nghiệp giới hạn số giờ chạy mỗi ngày, ví dụ tối đa 12 giờ, hoặc quy đổi bảo hành theo tổng số giờ. Nhà máy chạy 8.400 giờ mỗi năm thì 5 năm bảo hành tương đương 42.000 giờ, gấp đôi một xưởng một ca. Đọc kỹ để biết bảo hành có còn hiệu lực khi đèn chạy 24/7 và ở Ta 50 độ C hay không. Bảo hành theo phiếu của từng hãng; Hoàng Phát tư vấn đọc điều khoản trước khi chốt mã để anh chị biết rõ trường hợp nào hãng chấp nhận.
Đừng mua một loại highbay cho cả nhà máy giấy. Chia ba nhóm: khu máy xeo, sấy, cuộn và kho cuộn dùng highbay kín IP66 có Ta từ 50 độ C và van thông hơi; khu bột và xử lý nước dùng đèn kín chống nước bắn; kho nguyên liệu khô dùng highbay phổ thông. Treo đèn ra hai bên lối vận hành, cao hơn ray cầu trục, và chốt lịch lau đèn vào đúng đợt dừng máy.
| HỖ TRỢ KỸ THUẬT TẬN NƠI - Gửi mặt bằng nhà máy, cao độ ray cầu trục và nhiệt độ đo được sát mái khu sấy để Hoàng Phát Lighting tư vấn loại highbay cho từng khu, tính số đèn và báo giá hàng chính hãng. |
Câu hỏi thường gặp về Chiếu sáng nhà máy giấy, bột giấy: hơi nước nóng, bụi xơ và trần cao
Nhà máy giấy cần độ sáng bao nhiêu lux?
Mức tham khảo theo EN 12464-1 là khoảng 300 lx cho khu máy xeo và máy làm giấy carton, khoảng 200 lx cho khu nghiền bột. Kho cuộn thành phẩm thường thiết kế 150-200 lx, khu đọc nhãn và đóng gói khoảng 300 lx, phòng điều khiển và QC 300-500 lx. Con số cụ thể nên theo hồ sơ thiết kế của nhà máy.
Đèn highbay ở khu máy xeo hay hỏng vì sao?
Nguyên nhân chính là nhiệt và ẩm. Không gian sát mái trên khu sấy có thể nóng 40-50 độ C, vượt Ta của nhiều highbay phổ thông, làm driver lão hoá nhanh. Hơi nước ngưng trên mái nhỏ giọt xuống đèn, lọt vào qua ốc siết cáp hoặc gioăng kém. Xơ giấy bám vào khe cánh tản nhiệt làm đèn nóng thêm.
Ta trên datasheet đèn LED là gì?
Ta là nhiệt độ môi trường xung quanh đèn mà nhà sản xuất cam kết đèn chạy ổn định ở công suất định mức. Ví dụ Ta 50 độ C nghĩa là đèn được thiết kế để làm việc liên tục trong không khí 50 độ C. Cần kiểm Ta ứng với công suất đầy đủ, vì có hãng ghi Ta cao nhưng kèm điều kiện giảm công suất.
Có nên lắp đèn trên chụp hút hơi của máy xeo không?
Không nên. Phía trên chụp hút hơi là nơi nóng nhất, ánh sáng bị chính chụp hút chặn nên không xuống được mặt làm việc, và khi máy chạy thì không ai tiếp cận được để thay đèn. Nên dịch dãy đèn ra hai bên lối đi vận hành, nơi xe nâng người vào được trong đợt dừng máy bảo trì.
Đèn LED nhà máy giấy chạy 24/7 có còn được bảo hành không?
Tuỳ điều khoản từng hãng. Một số phiếu bảo hành đèn công nghiệp giới hạn số giờ chạy mỗi ngày hoặc quy đổi theo tổng giờ, nên đèn chạy 8.400 giờ mỗi năm có thể hết bảo hành sớm hơn thời hạn ghi theo năm. Trước khi mua, đọc kỹ điều kiện về giờ chạy và nhiệt độ môi trường trong phiếu bảo hành.
Bụi xơ giấy bám trên đèn có nguy hiểm không?
Có rủi ro nếu để tích tụ lâu. Xơ cellulose là vật liệu cháy được, lớp xơ dày cách nhiệt làm đèn nóng hơn và giảm tuổi thọ driver. Đèn LED nguội hơn đèn cao áp nhiều nhưng vẫn nên chọn highbay thân phẳng ít khe để lau dễ, và đưa việc lau đèn vào lịch bảo trì định kỳ của nhà máy.














