Chiếu sáng quán bi-a: đèn bàn, chói mắt cơ thủ và camera quay giải
- 1. Ba kiểu đèn bàn hay bị chọn sai và hậu quả trên mặt nỉ
- 2. Kích thước mặt chơi quyết định chiều dài đèn
- 3. Treo cao bao nhiêu để mặt bàn đều mà mắt không bị chói
- 4. Độ rọi và độ đều trên mặt nỉ, tính bằng con số
- 5. Nền quán, quầy thu ngân và lối đi giữa các dãy bàn
- 6. Camera livestream: sọc nhấp nháy, màu nỉ và màu bi
- 7. Tiền điện của quán 15 bàn mở cửa 14 giờ mỗi ngày
- 8. Chọn đèn bàn bi-a, kiểm khi nhận và đọc điều kiện bảo hành
Sai lầm phổ biến nhất khi làm chiếu sáng quán bi-a là treo ba chao đèn tròn lắp bóng LED búp 40-50 W trên mỗi bàn rồi coi như xong: giữa bàn chói, bốn góc lỗ tối, mỗi quả bi kéo theo ba cái bóng đổ chồng lên nhau, và cơ thủ cúi xuống ngắm thì nhìn thẳng vào đáy bóng đèn. Quán vẫn đông khách lúc đầu, nhưng người chơi lâu năm sẽ chuyển sang quán khác có mặt bàn sáng đều hơn. Khi quán bắt đầu quay livestream các trận đấu, lỗi thứ hai lộ ra: hình trên điện thoại có sọc chạy ngang mặt nỉ vì đèn nhấp nháy. Cả hai lỗi đều tránh được nếu tính đèn bàn theo kích thước mặt chơi, độ cao treo và loại driver ngay từ đầu.
Trả lời nhanh: mỗi bàn bi-a nên dùng một đèn hộp dài có tấm tán xạ hoặc 3-4 nguồn sáng có chụp che, phủ hết chiều dài mặt chơi, treo cách mặt nỉ khoảng 0,9-1,1 m, ánh sáng 4.000-5.000 K, Ra 90, driver không nhấp nháy. Mặt bàn sáng khoảng 500-800 lx và đều tới các góc lỗ, nền quán thấp hơn 3-5 lần để mắt tập trung vào bàn.
Ba kiểu đèn bàn hay bị chọn sai và hậu quả trên mặt nỉ
Phần lớn quán mới mở chọn đèn theo giá và theo hình ảnh quen mắt. Bảng dưới gom ba kiểu đèn hay gặp nhất, lý do người ta chọn và điều thật sự xảy ra trên bàn.
| Kiểu đèn | Vì sao được chọn | Chuyện xảy ra trên bàn |
| Ba chao tròn, bóng búp LED 40-50 W | Rẻ, dễ mua, trông giống quán truyền thống | Sáng tập trung dưới ba điểm, góc lỗ tối, bóng bi nhiều lớp, đáy bóng lộ ra gây chói |
| Hai bóng tuýp trần không chụp | Tận dụng đèn có sẵn | Ánh sáng tràn ra cả quán, mắt người đứng xung quanh nhìn thẳng vào tuýp |
| Đèn panel 600 x 600 âm trần ngay trên bàn | Trần thạch cao phẳng, gọn | Treo quá cao nên mặt bàn thiếu sáng; khi xếp lại bàn thì đèn lệch tâm |
| Đèn hộp dài có tấm tán xạ, chụp che hai bên | Ít người biết, giá cao hơn | Mặt nỉ sáng đều, bóng bi mềm, không thấy nguồn sáng khi đứng ngoài bàn |

So sánh đèn bi-a 3 chao tròn và đèn hộp LED tán xạ
Ba dòng đầu cho thấy lỗi chung: ánh sáng xuất phát từ vài điểm nhỏ rất sáng. Mắt người chơi phải liên tục điều tiết giữa điểm chói và vùng tối, sau hai tiếng chơi sẽ mỏi. Kiểu đèn ở dòng cuối không phải sản phẩm cao cấp gì, chỉ là một hộp kim loại dài, bên trong là thanh LED hoặc tuýp LED, đáy là tấm mica mờ tán xạ, hai bên có vách che. Quán có trần thấp hoặc ngân sách hạn chế vẫn có thể tự đóng hộp như vậy với tuýp LED chính hãng bên trong.
Kích thước mặt chơi quyết định chiều dài đèn
Đèn bàn phải phủ được cả mặt chơi, tức phần nỉ bên trong băng, chứ không phải kích thước ngoài của bàn. Các kích thước dưới đây là số tham khảo thường dùng cho từng loại bàn; bàn sản xuất trong nước có thể chênh vài cm.
| Loại bàn | Mặt chơi tham khảo | Chiều dài vùng sáng nên phủ | Số nguồn hoặc dạng đèn |
| Bàn lỗ 8 feet | Khoảng 224 x 112 cm | Khoảng 1,8-2,0 m | 3 chao có chụp hoặc hộp dài 1,8 m |
| Bàn lỗ 9 feet | Khoảng 254 x 127 cm | Khoảng 2,0-2,2 m | 3-4 chao hoặc hộp dài 2,0 m |
| Bàn phăng, carom 3 băng | Khoảng 284 x 142 cm | Khoảng 2,2-2,4 m | Hộp dài 2,2 m hoặc 4 nguồn |
| Bàn snooker | Khoảng 357 x 178 cm | Khoảng 3,0 m trở lên | Khung đèn 6-8 nguồn hoặc hộp dài kép |
Quy tắc là vùng sáng dài bằng khoảng 75-85% chiều dài mặt chơi. Ngắn hơn thì hai đầu bàn tối, đúng nơi người chơi đặt bi cái để phá và để lấy lỗ góc. Dài quá chiều dài bàn thì phí và ánh sáng tràn ra lối đi, chiếu vào mặt người đứng ở bàn bên cạnh. Bàn snooker là trường hợp riêng: mặt chơi dài gần 3,6 m, một đèn hộp đơn khó phủ đều, các câu lạc bộ thường dùng khung chữ nhật lớn treo nhiều nguồn sáng.
Treo cao bao nhiêu để mặt bàn đều mà mắt không bị chói
Chiều cao treo là phép cân giữa hai thứ đối nghịch: treo càng thấp, mặt bàn càng sáng nhưng ánh sáng dồn vào giữa, và đèn vướng cơ; treo càng cao, ánh sáng càng đều nhưng mắt người đứng quanh bàn bắt đầu thấy đáy đèn.
Mắt cơ thủ lúc cúi ngắm
Khi cúi ngắm, mắt cơ thủ cách mặt nỉ khoảng 25-40 cm, nhìn gần như song song mặt bàn. Đèn treo ở 1 m phía trên nằm ngoài tầm nhìn ngắm, nên lúc này cái gây khó chịu không phải là nhìn thấy đèn mà là ánh sáng phản chiếu từ quả bi bóng loáng. Nguồn sáng càng nhỏ và càng sáng thì điểm phản chiếu trên bi càng chói. Tấm tán xạ lớn làm điểm phản chiếu thành một vệt mờ, dễ chịu hơn.
Mắt người đứng chờ lượt và khán giả
Người đứng cạnh bàn có mắt ở khoảng 1,5-1,65 m so với sàn. Mặt bàn cao chừng 0,75-0,8 m, đèn treo cách mặt nỉ 1 m tức đáy đèn ở khoảng 1,75-1,8 m, chỉ cao hơn mắt họ 10-30 cm. Nếu đáy đèn để lộ bóng hoặc chip LED, người đứng cách mép bàn 1-2 m sẽ nhìn thẳng vào nguồn sáng ở góc ngước nhẹ. Chụp che hai bên phải sâu hơn mặt phát sáng ít nhất vài cm, sao cho đứng ở mép bàn bên kia nhìn ngang không thấy nguồn sáng. Mặt đáy dùng tấm tán xạ mờ, không dùng kính trong.
Lỗi lắp đặt hay gặp: treo đèn bằng một sợi xích ở giữa. Khi cơ thủ vô tình chạm đầu cơ vào đèn trong cú đánh nhảy bi hoặc cú đánh cơ dựng đứng, đèn xoay lệch và đung đưa vài chục giây. Treo bằng hai hoặc bốn điểm, dây cáp thép có tăng đơ chỉnh độ cao, đèn sẽ đứng yên và song song trục dài của bàn.
Độ rọi và độ đều trên mặt nỉ, tính bằng con số
Độ rọi tại một điểm trên mặt bàn từ một nguồn sáng tính theo E = I x cos3(góc) / h2, với h là chiều cao treo và góc là góc giữa đường thẳng đứng và đường nối đèn với điểm đó. Công thức này cho thấy vì sao góc lỗ luôn tối hơn giữa bàn.
Ví dụ minh hoạ: bàn lỗ 9 feet, ba chao đèn treo cách mặt nỉ 1 m, đặt trên trục giữa, cách nhau 0,85 m. Điểm góc lỗ cách chao gần nhất 0,42 m theo chiều dọc và 0,635 m theo chiều ngang, tức khoảng cách mặt bằng 0,76 m. Góc nghiêng có tan bằng 0,76, cos khoảng 0,8, cos3 khoảng 0,5. Như vậy góc lỗ chỉ nhận khoảng một nửa độ rọi từ chao gần nhất so với điểm ngay dưới chao, chưa kể đa số chao có cường độ giảm nhanh khi lệch khỏi tâm chùm. Hai chao còn lại bù thêm một ít, nhưng tỷ số tối nhất trên trung bình thường chỉ khoảng 0,5-0,6.
Đèn hộp dài 2 m có tấm tán xạ phát sáng trên cả chiều dài, nên mỗi điểm trên bàn nhận ánh sáng từ nhiều phần của mặt đèn. Độ đều dễ đạt 0,7 trở lên mà không cần treo cao hơn. Các con số tham khảo nên đặt ra cho quán:
| Mục đích sử dụng | Độ rọi mặt nỉ tham khảo | Độ đều tối nhất trên trung bình | Nhiệt độ màu |
| Quán chơi giải trí | 400-600 lx | Từ 0,6 | 4.000 K |
| Câu lạc bộ, tập luyện thường xuyên | 600-800 lx | Từ 0,7 | 4.000-5.000 K |
| Giải đấu có quay hình, livestream | 800-1.000 lx trở lên | Từ 0,8 | 5.000 K, Ra 90 trở lên |

Sơ đồ bố trí đèn LED và độ cao treo cho bàn bi-a 9 feet
Ba mức này là mức tham khảo khi thiết kế, không trích từ quy định của liên đoàn nào. Quán phổ thông không cần chạy theo 1.000 lx; mức 500-600 lx đều tới góc lỗ cho cảm giác dễ chịu hơn 900 lx dồn ở giữa. Muốn đo, đặt máy đo lux nằm ngửa trên mặt nỉ ở 9 điểm: tâm bàn, 4 điểm giữa băng và 4 góc gần lỗ, lấy điểm thấp nhất chia trung bình.
Khoảng cách giữa các bàn cũng ảnh hưởng tới ánh sáng. Bàn lỗ 9 feet cần khoảng trống quanh bàn đủ cho chiều dài cơ, thường khoảng 1,4-1,5 m tính từ mép băng, nên nhiều quán chỉ để một lối chừng ấy giữa hai bàn cạnh nhau. Nếu đèn bàn không có vách che, ánh sáng tràn sang lối đi giữa hai bàn, người đang ngắm ở bàn này thấy vệt sáng của bàn kia ở rìa tầm nhìn. Vách che hai bên đèn hộp sâu 8-12 cm thường đủ giữ ánh sáng trong phạm vi bàn mình.
Nền quán, quầy thu ngân và lối đi giữa các dãy bàn
Mặt bàn là sân khấu, phần còn lại của quán là khán phòng. Khi nền quán sáng ngang mặt bàn, mắt người chơi không còn được dẫn vào bàn, và ánh sáng từ bàn bên cạnh lấn sang. Tỷ lệ mặt bàn so với nền khoảng 3:1 tới 5:1 là vừa: mặt bàn 600 lx thì lối đi và khu ghế ngồi 120-200 lx. Cách chia các lớp ánh sáng như vậy được phân tích kỹ trong bài phối ánh sáng nhiều lớp cho không gian dịch vụ.
Lối đi giữa hai dãy bàn nên dùng đèn âm trần có chóa sâu, góc chiếu hẹp 36-60 độ, đặt đúng giữa lối, không đặt ngay trên đầu người đứng cầm cơ. Đèn âm trần loại lộ chip, góc rộng 120 độ đặt lung tung sẽ lọt vào mắt người chơi khi họ ngẩng lên sau mỗi cú đánh; các cách xử lý cụ thể có trong bài đèn LED âm trần bị chói lóa mắt và cách khắc phục. Quầy thu ngân, khu để cơ và bảng tính giờ cần 300 lx cục bộ. Khu nhà vệ sinh và hành lang thoát hiểm theo chuẩn chiếu sáng chung của toà nhà.
| TÍNH SỐ ĐÈN MIỄN PHÍ - Đèn bàn bi-a không có trong danh sách loại phòng, nhưng phần nền của sảnh thì tính được: trong app tính đèn âm trần cho lối đi quán bi-a, chọn hành lang hoặc phòng khách để lấy mức sáng thấp, điền kích thước sảnh, app cho ra số đèn âm trần theo TCVN 7114:2008, bản vẽ vị trí từng đèn, hình 3D và mã đèn đề xuất có giá niêm yết. Đèn trên từng bàn thì tính tay theo bảng mặt chơi ở mục trên. |
Camera livestream: sọc nhấp nháy, màu nỉ và màu bi
Nhiều quán và câu lạc bộ hiện nay quay trận đấu bằng điện thoại hoặc camera gắn trần để phát trực tiếp. Mắt thường không thấy đèn nhấp nháy ở tần số 100 Hz, nhưng cảm biến camera có tốc độ màn trập nhanh hơn chu kỳ đó thì thấy. Kết quả là sọc sáng tối chạy ngang mặt nỉ, càng rõ khi camera đặt tốc độ 1/500 giây trở lên để bắt chuyển động của bi.
Driver quyết định chuyện nhấp nháy
Đèn LED giá rẻ thường dùng driver tụ điện đơn giản, dòng ra LED dao động theo điện lưới. Đèn dùng driver dòng không đổi có tầng lọc tốt cho dòng ra gần như phẳng. Bài đèn LED nhấp nháy khi quay phim và cách chọn đèn không rung giải thích các chỉ số nên đọc trên catalogue. Với quán quay giải, mọi đèn trong khung hình của camera, cả đèn bàn lẫn đèn nền, phải cùng đạt chuẩn không nhấp nháy.

So sánh camera livestream khi dùng đèn LED nhấp nháy và không nhấp nháy
Cách kiểm tại quán: mở chế độ chụp chuyên nghiệp trên điện thoại, đặt tốc độ màn trập 1/1000 giây, chĩa vào mặt nỉ đang bật đèn. Ảnh có sọc ngang đậm nhạt là đèn nhấp nháy. Ảnh đều là đạt.
Màu bi và màu nỉ trên màn hình
Bi snooker có ba màu dễ lẫn: đỏ, hồng và nâu. Dưới đèn Ra 70-80, trên màn hình điện thoại nén hình, bi hồng và bi đỏ có thể khó phân biệt từ góc quay xa. Ra 90 với R9 tốt giữ ba màu tách bạch. Nỉ xanh lá hay xanh dương đều hiện đẹp ở 4.000-5.000 K; 3.000 K làm nỉ xanh ngả vàng úa trên camera. Camera nên khoá cân bằng trắng theo nhiệt độ màu đèn, không để tự động.
Tiền điện của quán 15 bàn mở cửa 14 giờ mỗi ngày
Đèn bàn bi-a bật liên tục từ lúc mở tới lúc đóng cửa, nhiều quán chạy từ 10 giờ sáng tới nửa đêm. Với 365 ngày, mỗi bàn tiêu 5.110 giờ đèn mỗi năm, gấp hơn hai lần một văn phòng. Bảng dưới là ước lượng cho 15 bàn với ba kiểu đèn, điện năng nhân với 2.500 đ/kWh; nếu quán anh chị trả theo đơn giá kinh doanh khác thì thay con số trên hoá đơn vào.
| Kiểu đèn mỗi bàn | Công suất mỗi bàn | Điện năng 15 bàn mỗi năm | Tiền điện mỗi năm |
| Ba chao, bóng búp LED 50 W | 150 W | Khoảng 11.500 kWh | Khoảng 28,7 triệu |
| Hộp tuýp huỳnh quang 4 x 36 W có chấn lưu | Khoảng 170 W | Khoảng 13.000 kWh | Khoảng 32,6 triệu |
| Hộp LED tán xạ dài 2 m | 60-72 W | Khoảng 4.600-5.500 kWh | Khoảng 11,5-13,8 triệu |
So với ba chao bóng búp, đèn hộp LED tiết kiệm khoảng 15-17 triệu mỗi năm cho 15 bàn, trong khi lại cho mặt bàn đều hơn. Giá một bộ đèn hộp bi-a LED tham khảo trên thị trường dao động khoảng 1,5-4 triệu tuỳ chiều dài và vật liệu, nên 15 bộ hoàn vốn trong khoảng 1,5-4 năm chỉ tính tiền điện. Phần khó tính bằng tiền nhưng có thật: quán bớt nóng vì 15 bàn x 80-100 W nhiệt thừa không còn toả xuống đầu người chơi, điều hoà chạy nhẹ hơn.
Chọn đèn bàn bi-a, kiểm khi nhận và đọc điều kiện bảo hành
Đèn hộp bi-a phần lớn là sản phẩm lắp ráp, nên chất lượng nằm ở linh kiện bên trong. Hai thứ cần đúng hàng là thanh LED hoặc tuýp LED và driver. Quán tự đóng hộp có thể dùng tuýp LED của hãng lớn, ví dụ các dòng tuýp trong bảng giá tuýp LED Philips, để biết rõ công suất, Ra và điều kiện bảo hành. Còn đèn chiếu lối đi và quầy thì xem các mẫu chóa sâu trong bảng giá đèn âm trần chống chói Paragon.
| Hạng mục | Yêu cầu khi nhận đèn |
| Chiều dài vùng phát sáng | Khoảng 75-85% chiều dài mặt chơi của đúng loại bàn |
| Tấm đáy | Mica mờ tán xạ, không thấy rõ từng hạt LED khi bật |
| Chụp che hai bên | Đứng ở mép bàn đối diện nhìn ngang không thấy nguồn sáng |
| Thông số màu | Ra 90 trở lên nếu quay giải, nhiệt độ màu 4.000-5.000 K ghi rõ |
| Nhấp nháy | Ảnh chụp tốc độ 1/1000 giây không có sọc |
| Bộ treo | Từ hai điểm treo trở lên, có tăng đơ chỉnh cao độ |
| Chứng từ | Hoá đơn, phiếu bảo hành; linh kiện hãng có tem, mã khớp hoá đơn |
Với đèn hộp lắp ráp, phiếu bảo hành thường do xưởng lắp ráp cấp chứ không phải hãng LED. Đọc kỹ ai bảo hành driver, thời hạn bao lâu, và có bao gồm công tháo lắp hay không. Khi linh kiện bên trong là tuýp LED hoặc driver chính hãng, phần linh kiện đó được bảo hành theo phiếu của hãng; giữ hoá đơn mua linh kiện riêng để đối chiếu. Với quán tự đóng hộp đèn bàn, Hoàng Phát tư vấn mã thanh LED và đèn nền cho sảnh, tính số đèn, báo giá, giao hàng chính hãng có hoá đơn, chứng từ hãng; bảo hành theo phiếu của hãng làm ra từng món. Chỉ dấu hàng kém dễ thấy nhất ở đèn bàn bi-a: bật lên thấy rõ từng chấm sáng qua tấm đáy, viền vệt sáng có quầng xanh tím, sau vài tuần mặt nỉ ở vùng giữa trông vàng hơn hai đầu vì các thanh LED bên trong không cùng lô.
Bụi phấn lơ và khói là thứ làm đèn bàn tối đi nhanh nhất. Phấn bám lên mặt trên tấm mica, khói thuốc ở quán cho hút thuốc để lại lớp màng vàng; sau vài tháng không lau, độ rọi mặt nỉ có thể giảm thấy rõ và ánh sáng ngả vàng. Đèn hộp nên có tấm đáy tháo được bằng khoá gài, không bắt vít kín, để nhân viên lau mỗi tháng một lần mà không cần gọi thợ điện.
Quán bi-a sống bằng khách quen, và khách quen chọn quán bằng mắt sau vài trận. Đầu tư vào đèn hộp phủ đúng mặt chơi, treo đúng 1 m, driver không nhấp nháy, rồi mới tính tới đèn trang trí. Tiền điện tiết kiệm được trả cho phần đầu tư đó.
| HỖ TRỢ KỸ THUẬT TẬN NƠI - Anh chị gửi số bàn, loại bàn và chiều cao trần của quán cho Hoàng Phát Lighting để được tư vấn chọn đèn bàn, đèn nền không nhấp nháy và báo giá. |
Câu hỏi thường gặp về Chiếu sáng quán bi-a: đèn bàn, chói mắt cơ thủ và camera quay giải
Đèn bàn bi-a nên treo cách mặt bàn bao nhiêu?
Khoảng 0,9-1,1 m tính từ mặt nỉ là mức hay dùng, tức đáy đèn cao chừng 1,75-1,9 m so với sàn. Treo thấp hơn dễ vướng cơ và ánh sáng dồn vào giữa bàn; treo cao hơn thì người đứng quanh bàn nhìn thấy đáy đèn và mặt bàn tối đi. Nên dùng dây cáp có tăng đơ để chỉnh cao độ.
Một bàn bi-a lỗ cần đèn bao nhiêu W?
Với đèn hộp LED tán xạ dài khoảng 2 m, công suất 60-72 W là đủ cho bàn lỗ 9 feet đạt khoảng 500-800 lx trên mặt nỉ. Con số W chỉ để tham khảo, điều quyết định là quang thông của đèn, chiều cao treo và độ đều tới góc lỗ, không phải cứ nhiều W là sáng đều hơn.
Đèn bàn bi-a nên chọn ánh sáng trắng hay vàng?
Nên chọn ánh sáng trung tính hoặc trắng 4.000-5.000 K. Ánh sáng vàng 3.000 K làm nỉ xanh ngả màu úa và màu bi khó phân biệt, nhất là khi lên camera. Phần nền quán, khu ghế ngồi và quầy có thể dùng 3.000-4.000 K để không gian ấm hơn, nhưng mặt bàn nên giữ trắng trung tính.
Vì sao livestream trận bi-a bị sọc trên màn hình?
Vì đèn nhấp nháy theo tần số điện lưới mà mắt không thấy nhưng camera tốc độ cao thấy. Nguyên nhân thường là driver giá rẻ không lọc dòng ra. Thay đèn có driver dòng không đổi, kiểm bằng ảnh chụp tốc độ 1/1000 giây, và đảm bảo cả đèn nền trong khung hình cũng không nhấp nháy.
Bàn snooker dùng đèn giống bàn bi-a lỗ được không?
Không nên, vì mặt chơi snooker dài khoảng 3,57 m, gần gấp rưỡi bàn lỗ 9 feet. Một đèn hộp đơn 2 m sẽ để hai đầu bàn tối. Bàn snooker thường dùng khung đèn chữ nhật lớn với 6-8 nguồn sáng hoặc hai hộp ghép, phủ khoảng 3 m trở lên, và cần Ra cao để phân biệt bi đỏ, hồng, nâu.
Quán bi-a có nên lắp đèn âm trần sáng khắp quán không?
Không nên làm nền quán sáng ngang mặt bàn. Nền nên tối hơn mặt bàn khoảng 3-5 lần, ví dụ 120-200 lx khi mặt bàn 600 lx, để mắt người chơi tập trung vào bàn. Đèn âm trần nên có chóa sâu, góc hẹp, đặt giữa lối đi thay vì ngay trên đầu người đang cầm cơ.














