Chiếu sáng trạm bơm thuỷ lợi, trạm bơm cấp nước: ẩm, sét và ít người trực
- 1. Ẩm, sét và ít người trực: ba lý do đèn trạm bơm hỏng sớm
- 2. Từng khu trong trạm bơm cần sáng bao nhiêu
- 3. Gian máy: cầu trục, tổ bơm và chỗ đặt đèn
- 4. Cửa nhận nước, lưới chắn rác và bể hút ban đêm
- 5. Mất điện và người trực một mình
- 6. Bật tắt theo chế độ vận hành của trạm
- 7. Chi phí 5 năm: tiền điện nhỏ, tiền đi thay đèn lớn
- 8. Kiểm đèn khi nhận hàng và đọc phiếu bảo hành
Trạm chỉ có một người trực, có khi cả tuần không ai ghé, vậy chiếu sáng trạm bơm phải chọn đèn thế nào để vài năm không phải cử thợ đi 30-40 km ra thay? Đó là câu các ban quản lý thuỷ lợi và đơn vị cấp nước hỏi nhiều nhất. Câu trả lời không nằm ở công suất hay độ sáng, mà ở ba thứ ít ai đọc trên catalogue: đèn có chống ngưng tụ hơi nước không, driver chịu được xung sét bao nhiêu kV, và đèn được đặt ở chỗ thay được mà không phải dừng máy bơm.
Trả lời nhanh: chọn đèn thân nhôm IP66 có van thở chống ngưng tụ, driver công bố chống xung từ 4 kV trở lên và lắp thêm thiết bị chống sét lan truyền ở tủ chiếu sáng. Gian máy đặt đèn dọc tường dưới ray cầu trục, không treo trên đầu tổ bơm. Cửa nhận nước dùng đèn pha đặt trên bờ. Phòng trực, tủ điện, cầu thang phải có đèn sự cố tích hợp pin.

Ba tiêu chí chọn đèn LED cho trạm bơm
Ẩm, sét và ít người trực: ba lý do đèn trạm bơm hỏng sớm
Nhà trạm bơm thường đặt sát kênh, sông hoặc hồ chứa, sàn gian máy nằm thấp gần mực nước. Độ ẩm không khí có thể trên 90% suốt mùa mưa, ống hút và thân bơm lạnh hơn không khí nên đọng sương liên tục. Trạm lại nằm giữa đồng trống, cấp điện bằng tuyến trung thế dài vài km, là nơi sét đánh lan truyền theo đường dây thường xuyên. Cuối cùng, trạm ít người: đèn hỏng có khi một tuần sau mới biết, và thay một bộ đèn ở độ cao 7-8 m trên gian máy cần thang, giàn giáo, người và xe từ đơn vị quản lý đi ra.
Ngưng tụ bên trong đèn kín
Nhiều người nghĩ đèn IP65 là kín tuyệt đối nên không thể vào nước. Thực tế đèn kín vẫn thở: khi bật, khoang đèn nóng lên 20-30 độ C và đẩy không khí ra qua gioăng; khi tắt, khoang nguội, áp suất giảm, không khí ẩm bên ngoài bị hút ngược vào. Sau hàng trăm chu kỳ bật tắt, hơi nước tích lại và ngưng tụ thành giọt trên mặt kính, chân chip, bo mạch. Đèn có van thở dùng màng chống thấm cho không khí đi qua nhưng chặn giọt nước, nên áp suất cân bằng mà không hút ẩm. Ở trạm bơm, van thở quan trọng ngang với con số IP. Các nguyên tắc chống ẩm chung cho thiết bị điện được viết trong bài chống ẩm cho thiết bị điện, đèn LED mùa mưa theo chuẩn IP.
Sét lan truyền theo đường dây
Sét không cần đánh trúng trạm mới làm hỏng đèn. Sét đánh xuống đồng hoặc vào đường dây cách vài km vẫn tạo xung điện áp truyền theo dây vào tủ điện. Driver của đèn trong nhà phổ thông thường chỉ chịu xung khoảng 1-2 kV, đèn ngoài trời, đèn đường thường công bố 4-10 kV. Ở trạm bơm, chọn đèn có mức chống xung công bố từ 4 kV, đèn pha ngoài sân từ 6 kV, và đặt một thiết bị chống sét lan truyền ở đầu tuyến chiếu sáng trong tủ. Thiết bị này là hạng mục nhỏ của tủ điện nhưng quyết định đèn sống bao lâu sau mỗi mùa giông.
Từng khu trong trạm bơm cần sáng bao nhiêu
Một trạm bơm thuỷ lợi hoặc trạm bơm cấp nước điển hình có 6-7 khu với yêu cầu rất khác nhau. EN 12464-1 xếp phòng bơm vào nhóm phòng phụ của nhà máy điện với mức 200 lx và phòng điều khiển 500 lx; các khu ngoài trời dưới đây dùng con số tham khảo theo công việc thực tế.
| Khu vực | Độ rọi (lx) | Loại đèn | Cấp bảo vệ | Bật khi nào |
| Gian máy bơm | 200 | Highbay hoặc đèn gắn tường | IP65-IP66, có van thở | Khi kiểm tra, bảo trì |
| Phòng tủ điện, điều khiển | 300-500 | Batten kín, panel | IP54-IP65 | Khi thao tác |
| Phòng trực | 300 | Batten, ốp trần | IP20-IP44 | Theo ca trực |
| Cửa nhận nước, lưới chắn rác | 30-50 | Đèn pha trên bờ | IP66 | Khi bơm đêm, khi vớt rác |
| Cầu thang, sàn thao tác | 100-150 | Đèn gắn tường kín | IP65 | Theo người đi qua |
| Sân trạm, đường vào | 10-20 | Đèn pha nhỏ, đèn đường | IP66 | Từ chập tối, theo cảm biến quang |
| Bể xả, cửa cống | 20-30 | Đèn pha trên trụ | IP66 | Khi vận hành cửa |
Đọc bảng theo cột cuối cùng sẽ thấy điều quan trọng: phần lớn đèn trong trạm không cần bật cả đêm. Gian máy chỉ cần 200 lx khi người trực đi kiểm tra, ghi số liệu hoặc khi thợ bảo trì. Khu chạy cả đêm chỉ là sân trạm, đường vào và cửa nhận nước khi đang bơm, nên tổng điện năng chiếu sáng của trạm không lớn. Tiền thực sự nằm ở chi phí thay đèn hỏng, không phải tiền điện.
Gian máy: cầu trục, tổ bơm và chỗ đặt đèn
Gian máy của trạm bơm vừa và lớn thường cao 7-10 m, có cầu trục dầm đơn chạy dọc để nâng động cơ và cánh bơm khi đại tu. Lỗi bố trí hay gặp nhất là treo đèn highbay thẳng trên đầu từng tổ bơm cho đẹp bản vẽ. Khi cần thay đèn, thợ phải dựng giàn giáo đứng lên nóc động cơ hoặc dừng máy, mà trạm bơm tiêu mùa lũ thì không thể dừng máy để thay một bóng đèn. Khi đại tu, đèn treo thấp còn vướng móc cẩu.
Đèn gắn tường dưới ray cầu trục
Cách làm bền hơn là gắn đèn dọc hai bên tường, ở cao độ thấp hơn ray cầu trục khoảng 0,5-1 m, nghiêng 20-30 độ chiếu vào giữa gian máy. Đèn nằm ngoài đường chạy của cầu trục, thợ thay đèn từ sàn thao tác hoặc thang chữ A đặt sát tường, không chạm vào thiết bị đang chạy. Với gian máy rộng dưới 12-14 m, hai dãy đèn tường là đủ phủ cả mặt sàn.

Sơ đồ bố trí đèn LED trong gian máy bơm có cầu trục
Ví dụ minh hoạ: gian máy 24 x 10 m, cao 8 m, 4 tổ bơm, mục tiêu 200 lx. Tổng quang thông cần = 200 x 240 / (0,7 x 0,6) = khoảng 114.300 lm, trong đó 0,7 là hệ số duy trì giả định cho môi trường ẩm có bám bẩn, 0,6 là hệ số sử dụng giả định cho đèn gắn tường chiếu nghiêng. Dùng đèn 100 W hiệu suất khoảng 130 lm/W, mỗi bộ 13.000 lm, cần 9 bộ; làm tròn thành 10 bộ, 5 bộ mỗi bên tường, khoảng cách 4,8 m. Tổng công suất 1.000 W, tương đương 4,2 W/m2.
Rung động từ tổ bơm
Chi tiết người làm trạm bơm mới để ý: động cơ và bơm công suất lớn làm cả kết cấu nhà trạm rung nhẹ liên tục. Đèn treo bằng xích hoặc dây cáp đung đưa theo tần số rung, sau vài tháng đầu cốt trong hộp đấu dây lỏng ra, tiếp xúc kém, đèn chập chờn rồi chết dù bản thân đèn không hỏng. Gắn đèn bằng giá bắt cứng vào tường hoặc dầm, dây vào đèn dùng cáp mềm có ốc siết cáp, và siết lại đầu cốt sau tháng vận hành đầu tiên.
| TÍNH SỐ ĐÈN MIỄN PHÍ - Gian máy trạm bơm có thể tính như một nhà xưởng nhỏ có cầu trục: nhập chiều dài, chiều rộng, chiều cao nhà trạm và bật tuỳ chọn cầu trục trong công cụ tính đèn nhà xưởng, gian máy có cầu trục của Hoàng Phát, anh chị nhận số bộ đèn, sơ đồ bố trí, mặt cắt, mã đèn gợi ý kèm giá niêm yết và bảng vật tư dự kiến gồm đèn, cáp, tủ để gửi qua Zalo cho phòng kỹ thuật duyệt. |
Cửa nhận nước, lưới chắn rác và bể hút ban đêm
Mùa lũ, trạm bơm tiêu chạy cả đêm và rác trôi dồn về lưới chắn rác rất nhanh: bèo, cành cây, túi nylon. Người trực phải ra vớt rác hoặc vận hành máy cào rác giữa đêm, đứng trên sàn công tác ướt, ngay mép nước. Đây là khu cần đèn nhất ngoài trạm, và cũng là khu bị bố trí sai nhiều nhất.
Đừng đặt đèn ngay trên mặt nước
Đèn gắn trên khung lưới chắn rác hoặc trên dầm bắc ngang bể hút trông rất tiện vì chiếu thẳng xuống. Nhưng khi đèn hỏng, thợ phải đứng trên dầm, phía dưới là nước sâu vài mét, dụng cụ hay ốc rơi là mất. Đèn cũng chịu hơi nước bốc trực tiếp và nước bắn khi cào rác. Nên đặt đèn pha trên trụ hoặc tường ở bờ, cách mép nước 2-4 m, cao 5-7 m, chiếu nghiêng ra lưới. Với lưới chắn rác rộng 8 m, hai đèn pha 100 W góc chiếu rộng đặt ở hai bên bờ là đủ khoảng 30-50 lx trên mặt lưới.

Cách lắp đèn pha chiếu sáng cửa nhận nước và lưới chắn rác
Trụ đèn ở bờ nên có tay với hoặc khớp gập để hạ đèn xuống thay, hoặc đặt ở vị trí xe thang tiếp cận được. Lan can sàn công tác cũng cần sáng: người vớt rác phải thấy rõ mép sàn và tay vịn. Đèn gắn tường kín đặt thấp khoảng 2,5 m dọc sàn công tác, chiếu xuống mặt sàn, giúp người đi lại không phải soi đèn pin. Các mẫu đèn pha phù hợp có thể chọn trong danh mục đèn pha LED ngoài trời, ưu tiên loại vỏ nhôm đúc sơn tĩnh điện, ốc inox.
Nước phèn, nước lợ và ăn mòn
Trạm bơm ở vùng nhiễm phèn hoặc nước lợ ven biển có thêm một kẻ thù: hơi nước mang muối và axit ăn vào vỏ đèn, giá đỡ, ốc vít. Giá đỡ thép mạ kẽm nhúng nóng và ốc inox 304 trở lên là mức tối thiểu; đèn có lớp sơn tĩnh điện dày, mép đúc không có cạnh sắc để sơn bám đều. Sau mỗi mùa mưa, kiểm tra chân đèn và đầu ốc, chỗ nào sơn phồng là chỗ đã bắt đầu rỉ bên dưới.
Mất điện và người trực một mình
Mất điện lưới ở trạm bơm thường xảy ra đúng lúc khó nhất: giông bão, mưa lớn, ban đêm. Người trực phải đi từ phòng trực tới tủ điện, tới phòng máy phát nếu có, kiểm tra cửa cống, trong bóng tối hoàn toàn. Một người đi một mình trên sàn ướt cạnh bể hút sâu là tình huống rủi ro cao. Chiếu sáng sự cố ở trạm bơm vì vậy không phải hạng mục làm cho đủ hồ sơ.
- Đèn sự cố tích hợp pin ở phòng trực, phòng tủ điện, cầu thang, cửa ra gian máy và lối ra sàn công tác, duy trì tối thiểu 2 giờ, nên chọn loại 3 giờ cho trạm xa.
- Đèn chỉ dẫn lối thoát ở cửa gian máy và đầu cầu thang. Cách chọn và vị trí lắp được viết trong bài đèn exit, đèn sự cố thoát hiểm theo chuẩn PCCC.
- Hai đèn pin sạc cầm tay luôn cắm sạc ở phòng trực, treo cố định một chỗ, để người trực cầm đi kiểm tra cửa cống và lưới chắn rác.
Pin của đèn sự cố cũng xuống cấp theo nhiệt và ẩm như mọi thiết bị khác ở trạm. Mỗi quý nên ngắt nguồn thử một lần, đếm thời gian đèn còn sáng; dưới 1 giờ là đến lúc thay pin. Các mã đèn sạc khẩn cấp và đèn exit trong bảng giá đèn Kentom có ghi thời gian lưu điện cụ thể theo từng mã. Chọn đèn pin sạc cầm tay thì xem thêm bài đèn LED pin sạc khẩn cấp chiếu sáng khi mất điện.
Bật tắt theo chế độ vận hành của trạm
Trạm bơm thuỷ lợi có lịch chạy theo mùa vụ và theo thời tiết, trạm bơm cấp nước chạy gần như liên tục nhưng ít người. Bảng dưới gợi ý cách điều khiển đèn theo từng chế độ, thay vì bật hết hoặc tắt hết.
| Chế độ vận hành | Sân, đường vào | Cửa nhận nước | Gian máy |
| Mùa khô, bơm tưới ban ngày | Cảm biến quang, bật từ chập tối | Tắt | Công tắc tại chỗ khi kiểm tra |
| Mùa mưa, bơm tiêu ban đêm | Cảm biến quang | Bật suốt thời gian bơm | Bật 50% số đèn, bật đủ khi kiểm tra |
| Ngừng bơm, chỉ trực | Cảm biến quang, có thể hẹn giờ giảm sau 23 giờ | Tắt | Tắt |
| Mất điện lưới | Tắt | Đèn pin cầm tay | Đèn sự cố tích hợp pin |
| Đại tu, bảo trì | Theo giờ làm | Theo giờ làm | Bật đủ 100% |
Đèn sân và đường vào dùng cảm biến quang để tự bật khi trời tối, vì không phải ngày nào cũng có người nhớ bật. Cách chỉnh ngưỡng bật tắt và chỗ đặt mắt cảm biến được viết trong bài đèn LED cảm biến quang tự bật tắt ngày đêm; ở trạm bơm, đừng để mắt cảm biến quay về phía đèn pha cửa nhận nước. Gian máy chia ít nhất hai mạch để bật một nửa khi bơm đêm, vì ánh sáng trong gian máy giúp người trực nhìn qua cửa kính phòng trực thấy tình trạng máy mà không phải đi vào.
Chi phí 5 năm: tiền điện nhỏ, tiền đi thay đèn lớn
Ví dụ minh hoạ cho trạm bơm ở trên: gian máy 1.000 W bật trung bình 4 giờ mỗi ngày, cửa nhận nước 200 W và sân trạm 200 W bật 12 giờ mỗi đêm, phòng trực và tủ điện 150 W bật 12 giờ. Giá điện tính theo giả định 2.500 đ/kWh, đơn vị vận hành nên dùng đơn giá thực tế của trạm. Mỗi lần cử thợ ra thay đèn ở trạm xa tính khoảng 3 triệu đồng gồm công, xe và thuê giàn giáo, đây là con số giả định để so sánh.
| Hạng mục | Phương án A: đèn trong nhà phổ thông | Phương án B: IP66, van thở, chống xung 4-6 kV |
| Chi phí đèn ban đầu tham khảo | Khoảng 15-20 triệu đồng | Khoảng 28-38 triệu đồng |
| Điện năng mỗi năm | Khoảng 4.400 kWh | Khoảng 3.870 kWh |
| Tiền điện 5 năm theo giả định | Khoảng 55 triệu đồng | Khoảng 48,4 triệu đồng |
| Số lần đi thay đèn trong 5 năm (giả định) | 6 lần, khoảng 18 triệu đồng | 1-2 lần, khoảng 3-6 triệu đồng |
| Đèn thay thế | Khoảng 6-8 triệu đồng | Khoảng 2 triệu đồng |
| Tổng 5 năm | Khoảng 94-101 triệu đồng | Khoảng 81-94 triệu đồng |
Chênh lệch tiền điện giữa hai phương án chỉ khoảng 1,3 triệu đồng mỗi năm. Khoản quyết định là số lần đi thay đèn: với trạm cách đơn vị quản lý vài chục km, mỗi chuyến tốn bằng giá 2-3 bộ đèn tốt. Bảng chưa tính những thứ khó quy ra tiền như người trực phải làm việc trong gian máy tối một tuần chờ thay đèn. Nếu trạm gần, có thợ tại chỗ, khoảng cách giữa hai phương án hẹp lại, nhưng phương án B vẫn không đắt hơn.
Kiểm đèn khi nhận hàng và đọc phiếu bảo hành
Đèn cho trạm bơm nên mua từ hãng công bố đủ thông số chống ẩm và chống xung. Các dòng đèn pha và đèn nhà xưởng trong bảng giá đèn LED Kingled có mã ghi rõ cấp IP và công suất theo từng dải, nên đối chiếu được ngay khi lập dự toán. Khi nhận hàng, kiểm theo bảng dưới.
| Hạng mục kiểm | Đạt | Không đạt |
| Van thở chống ngưng tụ | Có nút van nhỏ có màng trên thân đèn | Thân kín hoàn toàn, không có van |
| Cấp IP | IP66 in hoặc dập trên thân, khớp catalogue | Chỉ ghi trên hộp giấy |
| Chống xung của driver | Nhãn driver ghi mức chống xung theo kV | Không ghi hoặc driver không có nhãn |
| Vỏ và ốc | Nhôm đúc sơn tĩnh điện, ốc inox | Ốc thép mạ màu vàng, nhôm dập mỏng |
| Ốc siết cáp | Siết chặt cáp tròn, có gioăng | Lỗ luồn dây hở, chỉ có nút cao su |
| Chứng từ | Hoá đơn, phiếu bảo hành hãng, chứng nhận chất lượng cho lô hàng dự án | Không có phiếu bảo hành theo mã |
Việc nên làm ngay khi nhận hàng ở trạm bơm: chụp ảnh nhãn driver và nhãn thân đèn của từng mã, in ra dán vào mặt trong cánh tủ chiếu sáng cùng sơ đồ vị trí đèn. Hai năm sau khi có bộ hỏng, thợ ra trạm biết ngay phải mang đúng mã nào, không phải trèo lên tháo xuống mới biết, đỡ được một chuyến đi.
Điều khoản sét trong phiếu bảo hành
Phần lớn phiếu bảo hành đèn LED loại trừ hư hỏng do sét và do điện áp vượt dải cho phép. Ở trạm bơm giữa đồng, đây là nguyên nhân hỏng đèn phổ biến nhất, nên đừng trông vào bảo hành để bù cho việc không lắp chống sét lan truyền. Thời hạn bảo hành đèn pha, đèn nhà xưởng thường 2-5 năm tuỳ hãng và dòng sản phẩm; đọc kỹ điều kiện về lắp đặt, vì nhiều phiếu yêu cầu đấu đúng dây tiếp địa. Hoàng Phát tư vấn chọn đèn, tính số đèn, báo giá cho trạm bơm và giao hàng chính hãng có hoá đơn, chứng từ hãng cấp; bảo hành theo phiếu của từng hãng.
Với một trạm bơm ít người trực, hãy chi tiền cho van thở, mức chống xung của driver và thiết bị chống sét lan truyền ở tủ trước khi nghĩ tới hiệu suất lm/W. Đặt mọi bộ đèn ở chỗ thay được từ sàn hoặc thang mà không phải dừng máy. Làm đúng hai việc đó, đèn trạm bơm chạy được nhiều mùa mưa mà không ai phải nhớ tới nó.
| LIÊN HỆ NGAY - Gửi kích thước gian máy, vị trí cửa nhận nước và sơ đồ trạm để được chọn đèn chống ẩm, chống xung phù hợp và báo giá trọn trạm từ Hoàng Phát Lighting. |
Câu hỏi thường gặp về Chiếu sáng trạm bơm thuỷ lợi, trạm bơm cấp nước: ẩm, sét và ít người trực
Đèn LED ở trạm bơm hay bị đọng nước bên trong là do đâu?
Do đèn thở theo chu kỳ bật tắt: bật thì nóng và đẩy khí ra, tắt thì nguội và hút không khí ẩm vào qua gioăng, lâu ngày hơi nước ngưng tụ thành giọt. Cách khắc phục là chọn đèn có van thở chống ngưng tụ, vỏ nhôm đúc IP66, lắp đúng ốc siết cáp và quay đầu cáp vào đèn từ phía dưới để nước không chảy theo dây.
Trạm bơm giữa đồng có cần lắp chống sét cho đèn không?
Có, nên lắp một thiết bị chống sét lan truyền ở đầu tuyến chiếu sáng trong tủ điện, kết hợp chọn đèn có driver công bố chống xung từ 4 kV, đèn pha ngoài trời từ 6 kV. Sét đánh cách vài km vẫn tạo xung truyền theo đường dây, và phần lớn phiếu bảo hành đèn LED không nhận hư hỏng do sét.
Gian máy trạm bơm cần độ sáng bao nhiêu lux?
Khoảng 200 lx trên sàn gian máy là mức thường dùng, phòng tủ điện và điều khiển 300-500 lx. Gian máy 24 x 10 m cao 8 m cần khoảng 10 đèn 100 W loại 13.000 lm gắn dọc hai bên tường. Không cần bật đủ suốt đêm, chỉ bật đủ khi kiểm tra hoặc bảo trì, lúc bơm đêm bật một nửa.
Đèn sự cố ở trạm bơm cần sáng được bao lâu khi mất điện?
Tối thiểu 2 giờ, với trạm ở xa nên chọn loại 3 giờ, vì mất điện thường rơi vào giông bão ban đêm và người trực cần thời gian chuyển máy phát hoặc xử lý cửa cống. Mỗi quý nên ngắt nguồn thử một lần, nếu đèn sáng dưới 1 giờ thì thay pin, vì pin xuống cấp nhanh trong môi trường nóng ẩm.
Có nên dùng đèn năng lượng mặt trời cho trạm bơm không?
Có thể dùng cho đường vào hoặc sân trạm xa nguồn điện, nhưng không nên dùng làm đèn chính cho gian máy và cửa nhận nước. Mùa mưa là lúc trạm bơm tiêu cần đèn nhất cũng là lúc nắng ít nhất, pin dễ cạn sau vài ngày mưa liên tiếp. Trạm đã có điện lưới thì đèn điện lưới kèm đèn sự cố có pin sẽ chắc chắn hơn.
Đèn chiếu lưới chắn rác nên lắp ở đâu?
Nên lắp đèn pha trên trụ hoặc tường ở bờ, cách mép nước 2-4 m, cao 5-7 m, chiếu nghiêng ra lưới. Không gắn đèn trên khung lưới hay dầm bắc ngang bể hút vì khi thay đèn thợ phải đứng trên mặt nước sâu. Lưới rộng khoảng 8 m dùng hai đèn pha 100 W góc rộng ở hai bên bờ là đủ.














