Chiếu sáng trạm trộn bê tông, mỏ đá, bãi vật liệu: chống rung, chống bụi
- 1. Gắn đèn lên kết cấu trạm hay dựng trụ riêng
- 2. Rung là thứ phá đèn nhanh nhất ở trạm trộn và mỏ đá
- 3. Bụi xi măng, bụi đá và nước rửa xe
- 4. Mức sáng cho từng khu của một trạm trộn
- 5. Tính số đèn pha cho bãi vật liệu 60 × 40 m
- 6. Chi phí 5 năm của hai phương án
- 7. Mỏ đá: mặt khai thác di động, đá văng và sét
- 8. Chọn đèn pha, kiểm khi nhận hàng và đọc kỹ điều khoản bảo hành
Với chiếu sáng trạm trộn bê tông cho cùng một bãi 2.400 m2, phương án A gắn 12 đèn pha 200 W thẳng lên silo, khung tháp trộn và băng tải, chi khoảng 64 triệu đồng; phương án B dựng 4 trụ thép 12 m tách khỏi kết cấu máy, mỗi trụ 3 đèn 250 W, chi khoảng 184 triệu. Theo ví dụ tính trong bài, A cho độ rọi trung bình khoảng 34 lx và có thể hỏng 3 đèn mỗi năm vì rung, B cho khoảng 53 lx và hỏng rất ít. Bài toán chiếu sáng trạm trộn, mỏ đá và bãi vật liệu vì vậy không nằm ở số watt, mà ở chỗ đặt đèn tránh rung, chịu bụi xi măng và lau được khi bụi đóng cứng trên kính.
Trả lời nhanh: bãi vật liệu và đường xe nên dùng đèn pha trên trụ riêng, không gắn vào khung máy rung; sàn thao tác, cầu thang trạm thì gắn đèn bằng giá chống rung có đệm cao su và dây cáp an toàn. Chọn đèn IP66, IK08 trở lên, kính phẳng dễ lau, tản nhiệt thưa. Tính hệ số duy trì thấp, khoảng 0,6-0,7, vì bụi xi măng bám nhanh, và lập lịch vệ sinh kính hằng tháng.
Gắn đèn lên kết cấu trạm hay dựng trụ riêng
Chủ trạm thường chọn A vì có sẵn kết cấu cao 15-25 m, không tốn móng trụ, kéo cáp dọc khung là xong. Đội điện thì hay đề xuất B vì đã thấy đèn trên khung máy chết sớm. Bảng dưới đặt hai phương án cạnh nhau cho cùng một bãi; giá là khoảng giá thị trường tham khảo, số lux là ví dụ tính ở phần sau.
| Tiêu chí | A: 12 đèn 200 W trên kết cấu máy | B: 4 trụ 12 m, 12 đèn 250 W |
| Tổng công suất | 2,4 kW | 3,0 kW |
| Độ rọi trung bình bãi | Khoảng 34 lx, nhiều vùng bóng đổ sau silo | Khoảng 53 lx, chiếu từ 4 phía |
| Rung tác động lên đèn | Liên tục khi trạm chạy | Gần như không, trụ đặt cách máy |
| Hướng chiếu | Bị kết cấu quyết định, khó chỉnh | Chọn được góc nghiêng từng bộ |
| Vệ sinh, thay đèn | Phải dừng trạm, leo khung | Xe nâng người, không dừng sản xuất |
| Đầu tư ban đầu | Khoảng 64 triệu | Khoảng 184 triệu |

So sánh lắp đèn trên kết cấu máy và trụ riêng
Kết luận từ bảng không phải là B luôn thắng. B đắt gấp gần ba lần lúc đầu, và vẫn có những chỗ chỉ đèn gắn trên kết cấu mới chiếu tới được: sàn thao tác tầng trộn, cầu thang lên silo, đầu băng tải, phễu cấp liệu. Khuyến nghị cho hầu hết trạm trộn: dùng trụ riêng cho bãi và đường xe, dùng đèn gắn kết cấu có chống rung cho các điểm thao tác trên cao. Đó là phương án kết hợp, cân được cả tiền đầu tư lẫn độ bền.
Rung là thứ phá đèn nhanh nhất ở trạm trộn và mỏ đá
Đèn pha LED không có dây tóc để đứt, nhưng có mạch driver hàn linh kiện, có mối hàn chip trên bo nhôm, có ốc giữ kính và giá đỡ. Rung liên tục ở tần số thấp từ cối trộn, sàng rung, máy nghiền, băng tải làm tất cả những thứ đó mỏi dần.
Đèn hỏng theo kiểu nào khi bị rung
- Ốc giá đỡ tự nới, đèn xoay lệch hướng sau vài tuần, chiếu lên trời hoặc vào mắt tài xế.
- Tụ điện, cuộn cảm lớn trong driver bong chân hàn, đèn chập chờn rồi tắt hẳn.
- Đầu cốt dây nguồn trong hộp nối lỏng, phát nhiệt, cháy cầu đấu.
- Kính cường lực nứt từ góc, nước và bụi vào trong, đèn chết trong mùa mưa đầu tiên.
Cách gắn đèn khi buộc phải gắn lên khung máy
Dùng bát đỡ thép dày, mạ kẽm nhúng nóng, kẹp vào kết cấu qua đệm cao su chống rung chứ không hàn cứng. Ốc dùng long đen vênh hoặc ê cu có vòng khoá, đánh dấu sơn ngang ốc sau khi siết để nhìn từ dưới lên biết ốc có xoay không. Mỗi đèn có một sợi cáp thép an toàn buộc vào kết cấu, phòng khi bát gãy đèn không rơi xuống người. Chọn vị trí xa nguồn rung nhất có thể, ví dụ cột đứng của khung thay vì dầm ngang ngay trên cối trộn. Lỗi lắp đặt hay gặp là để dây nguồn căng thẳng từ hộp nối xuống máng cáp; khi khung rung, dây kéo giật cổ cáp, nước vào theo khe hở. Luôn chừa một vòng dây chùng trước cổ cáp.

Cấu tạo lắp đèn pha chống rung, chống bụi
Driver tách rời đặt ở chỗ ít rung
Với đèn trên khung máy, chọn loại có driver rời, đặt driver trong tủ điện nhỏ gắn ở chân trụ hoặc tường nhà điều khiển, dẫn dây một chiều lên đèn. Driver là phần nhạy rung nhất; đặt nó ở chỗ đứng yên thì tuổi thọ cả bộ đèn tăng rõ, và khi hỏng chỉ cần thay driver dưới đất, không phải leo lên khung.
Bụi xi măng, bụi đá và nước rửa xe
Bụi xi măng khác bụi thường ở chỗ nó hút ẩm và đông cứng. Một lớp bụi mỏng gặp sương đêm hoặc nước phun dập bụi sẽ thành lớp vữa mỏng bám chặt lên kính và khe tản nhiệt. Bụi đá ở mỏ thì ít bám hơn nhưng mài mòn, làm kính mờ dần theo năm.
IP66 và IK cho môi trường trạm trộn
Theo IEC 60529, chữ số đầu 6 là kín bụi hoàn toàn, chữ số thứ hai 6 là chịu tia nước mạnh. Trạm trộn có vòi rửa bồn xe, phun sương dập bụi, nên IP65 là mức tối thiểu và IP66 là mức nên chọn. Va đập đo theo IEC 62262, IK08 tương ứng năng lượng va đập 5 J, IK10 tương ứng 20 J; ở mỏ đá và khu đá văng từ máy nghiền nên chọn IK08 trở lên. Ý nghĩa đầy đủ của hai chỉ số này có trong bài chỉ số IP và IK của đèn LED.
Tản nhiệt bị bít và hệ số duy trì
Đèn pha có cánh tản nhiệt dày, khe hẹp 3-4 mm sẽ bị bụi xi măng lấp kín sau một mùa khô; nhiệt chip tăng, quang thông giảm và tuổi thọ rút ngắn. Chọn loại cánh thưa, khe rộng hoặc mặt lưng phẳng để nước mưa trôi bụi. Khi tính số đèn, dùng hệ số duy trì khoảng 0,6-0,7 thay vì 0,8 như công trình sạch (mức tham khảo khi thiết kế). Lịch vệ sinh hợp lý là lau kính và xịt nước khe tản nhiệt mỗi tháng, làm vào lúc trạm dừng bảo dưỡng; không xịt nước áp lực cao thẳng vào cổ cáp và gioăng kính.
Mức sáng cho từng khu của một trạm trộn
EN 12464-2 quy định chiếu sáng nơi làm việc ngoài trời theo loại công việc. Trạm trộn bê tông và mỏ đá không có mục riêng tên gọi như vậy, nên bảng dưới là mức tham khảo khi thiết kế, ghép từ các mục bãi chứa vật liệu, đường xe, khu bốc xếp và lối đi công nghiệp.
| Khu vực | Độ rọi tham khảo | Cách bố trí | Điểm cần chú ý |
| Bãi cát, đá, đường xe trong trạm | 20-50 lx | Đèn pha trên trụ 10-12 m | Không chiếu vào mắt tài xế đang lùi xe |
| Phễu cấp liệu, khu xúc lật | 50-100 lx | Trụ gần hoặc đèn trên kết cấu có chống rung | Bóng đổ của gầu xúc che phễu |
| Sàn thao tác tháp trộn, cầu thang silo | 100-150 lx | Đèn pha nhỏ hoặc đèn kín IP66 trên kết cấu | Rung mạnh nhất, cần dây an toàn |
| Trạm cân, cổng ra vào | 100-200 lx | Đèn pha chiếu ngang từ hai phía | Đọc biển số, phiếu cân ban đêm |
| Bãi rửa xe bồn | 50-100 lx | Đèn trên trụ, tránh vùng phun nước trực tiếp | Nước và bụi xi măng ướt |
| Phòng điều khiển trạm | 300-500 lx | Đèn trong nhà, panel hoặc ốp trần | Chói phản xạ trên màn hình điều khiển |
Điều bảng không nói được là ánh sáng ngoài trời phải đồng đều đủ để mắt tài xế không phải liên tục thích nghi. Một bãi trung bình 50 lx nhưng có vùng 5 lx sau silo nguy hiểm hơn bãi đều 30 lx. Khuyến nghị: đặt trụ sao cho mỗi điểm trên đường xe được ít nhất hai đèn từ hai hướng chiếu tới, để bóng đổ của silo, xe bồn và đống vật liệu không tạo vùng tối liền khối.
Tính số đèn pha cho bãi vật liệu 60 × 40 m
Bãi rộng 60 × 40 m = 2.400 m2, mục tiêu 50 lx trung bình. Giả định hệ số sử dụng 0,5 (tỉ lệ quang thông rơi vào bãi, phụ thuộc góc chiếu và vị trí trụ) và hệ số duy trì 0,65 vì bụi. Lumen cần = 50 × 2.400 / (0,5 × 0,65) = khoảng 369.000 lm. Đèn pha 250 W hiệu suất 130 lm/W cho 32.500 lm mỗi bộ, cần 369.000 / 32.500 = 11,4, làm tròn 12 bộ, chia 4 trụ ở bốn góc bãi, mỗi trụ 3 bộ. Độ rọi trung bình đạt 12 × 32.500 × 0,325 / 2.400 = khoảng 53 lx.

Sơ đồ bố trí 12 đèn pha cho bãi vật liệu 2.400 m²
Với phương án A, 12 đèn 200 W (26.000 lm mỗi bộ) gắn trên kết cấu: vì hướng chiếu bị kết cấu quyết định và một phần ánh sáng rơi vào thân silo, hệ số sử dụng chỉ khoảng 0,4. Độ rọi trung bình = 12 × 26.000 × 0,4 × 0,65 / 2.400 = khoảng 34 lx. Trụ cao 12 m đặt ở góc bãi rộng 40 m nên dùng đèn góc chiếu hẹp hoặc trung bình, nghiêng 50-60 độ; góc nghiêng vượt 70 độ thì ánh sáng chiếu gần như ngang, gây chói xa và hao phí. Nguyên tắc chọn công suất và góc chiếu đèn pha ngoài trời được phân tích thêm trong bài đèn pha LED ngoài trời chọn công suất bao nhiêu.
| TÍNH SỐ ĐÈN MIỄN PHÍ - Bãi cát đá, đường xe bồn hay khu xúc lật của trạm đều tính được bằng app tính đèn pha cho sân bãi ngoài trời: anh chị nhập dài rộng bãi, mức lux cần, chiều cao trụ, app trả về số trụ, số bộ đèn mỗi trụ, bảng góc nghiêng từng bộ kèm cảnh báo khi góc vượt 70 độ, sơ đồ bố trí, gợi ý mã đèn có giá niêm yết và bảng vật tư dự kiến gồm đèn, trụ, cáp, tủ để gửi qua Zalo. Hệ số duy trì cho môi trường bụi xi măng nên tự đối chiếu lại với mức 0,6-0,7 ở trên. |
Chi phí 5 năm của hai phương án
Ví dụ minh hoạ, giả định trạm chạy ca đêm khoảng 3.000 giờ mỗi năm, giá điện 2.500 đ/kWh (anh chị thay bằng đơn giá trên hoá đơn). Đèn pha công nghiệp 200-250 W tham khảo 4-4,5 triệu mỗi bộ, trụ thép 12 m mạ kẽm kèm móng tham khảo khoảng 25 triệu mỗi trụ. Tỉ lệ hỏng là giả định để minh hoạ ảnh hưởng của rung.
| Khoản | A: gắn kết cấu | B: trụ riêng |
| Đèn | 12 × 4 triệu = 48 triệu | 12 × 4,5 triệu = 54 triệu |
| Giá chống rung, dây an toàn | 6 triệu | Không cần |
| Trụ, móng | Không cần | 4 × 25 triệu = 100 triệu |
| Cáp, tủ điện | 10 triệu | 30 triệu, cáp đi ngầm |
| Tiền điện mỗi năm | 2,4 kW × 3.000 h = 7.200 kWh = 18 triệu | 3 kW × 3.000 h = 9.000 kWh = 22,5 triệu |
| Hỏng và thay mỗi năm | Giả định 3 bộ, kèm công leo khung, khoảng 15 triệu | Giả định dưới 1 bộ, khoảng 3 triệu |
| Tổng 5 năm | 64 + 5 × 33 = khoảng 229 triệu | 184 + 5 × 25,5 = khoảng 311,5 triệu |
| Chi phí cho mỗi lx trung bình | 229 / 34 = khoảng 6,7 triệu | 311,5 / 53 = khoảng 5,9 triệu |
Tính theo tổng tiền thì A rẻ hơn 82 triệu sau 5 năm. Tính theo ánh sáng thực nhận được thì B rẻ hơn khoảng 12% cho mỗi lx, chưa kể các lần dừng trạm để leo khung thay đèn trong A, chưa kể rủi ro đèn rơi. Chủ trạm nhỏ, chạy ca đêm ít thì A có cơ sở; trạm chạy đêm thường xuyên hoặc bãi rộng trên 2.000 m2 thì nên đi theo B cho bãi. Khuyến nghị: nếu ngân sách eo hẹp, dựng 2 trụ trước ở hai góc bãi chính, giữ một phần đèn trên kết cấu cho sàn thao tác, năm sau bổ sung 2 trụ còn lại.
Mỏ đá: mặt khai thác di động, đá văng và sét
Mỏ đá có ba điểm khác trạm trộn. Thứ nhất, mặt khai thác dịch chuyển theo tháng, trụ cố định không theo kịp; khu này thường dùng tháp đèn di động chạy máy phát hoặc đèn pha gắn trên máy xúc, máy nghiền di động, còn trụ cố định chỉ đặt ở bãi thành phẩm, trạm nghiền sàng, đường vận chuyển và trạm cân. Thứ hai, vị trí trụ phải nằm ngoài vùng đá văng khi nổ mìn theo phương án nổ mìn của mỏ; đèn trong vùng gần nên có lưới bảo vệ kính. Thứ ba, trụ cao trên đất trống, đỉnh đồi dễ bị sét.
Trụ, tiếp địa và chống sét lan truyền
Mỗi trụ cần tiếp địa riêng, tủ điện chân trụ có thiết bị chống sét lan truyền bảo vệ driver, và nên chọn đèn có mức chống xung ghi rõ trên thông số, thường từ 10 kV trở lên cho đèn ngoài trời (mức tham khảo khi thiết kế). Gió mạnh trên đồi đá cũng là tải trọng lớn lên trụ và đèn pha diện tích mặt lớn; tính trụ, bulông móng và cách siết đèn chống bung được phân tích trong bài chiếu sáng mùa gió bão, gia cố trụ đèn chống bung vỡ. Cáp từ tủ tổng đến trụ ở mỏ nên đi ngầm trong ống thép hoặc ống nhựa chịu lực, đánh dấu tuyến cáp để máy xúc không đào trúng.
Chọn đèn pha, kiểm khi nhận hàng và đọc kỹ điều khoản bảo hành
Đèn cho trạm trộn và mỏ đá nên chọn theo độ bền cơ khí trước, quang học sau. Bảng dưới là những điểm kiểm đặc thù cho môi trường rung và bụi, làm được ngay khi mở thùng.
| Điểm kiểm | Đèn đạt | Đèn nên loại |
| Lắc nhẹ thân đèn bên tai | Im lặng, không có tiếng lạch cạch | Có tiếng vật lỏng bên trong, thường là driver hoặc tụ không bắt chặt |
| Gioăng quanh kính | Liền một vòng, ép đều, không có khe hở ở góc | Gioăng nối đầu, keo dán vá, kính lệch khung |
| Cổ cáp vào đèn | Cable gland siết được, dây tròn vừa khít | Lỗ luồn dây bơm keo, dây dẹt không kín |
| Bát đỡ | Thép dày, mạ kẽm hoặc sơn tĩnh điện, có khắc vạch góc nghiêng | Bát mỏng uốn được bằng tay |
| Tản nhiệt | Nhôm đúc, cánh thưa, khe đủ rộng để xịt rửa | Cánh mỏng dày đặc, khe hẹp |
| Nhãn và chứng từ | IP66, IK, mức chống xung ghi trên nhãn và catalogue khớp nhau | Chỉ ghi IP trên hộp, nhãn đèn không có |
Phép lắc đèn nghe tiếng là cách nhanh nhất để loại hàng lắp ráp ẩu, vì đèn có linh kiện lỏng ngay trong thùng sẽ không sống nổi trên khung trạm trộn. Với dự án ở trạm trộn và mỏ, nên đối chiếu các dòng đèn pha công nghiệp trên bảng giá đèn pha LED Hodiled và bảng giá đèn pha LED Kingled theo đúng các tiêu chí trong bảng; danh mục đèn pha LED công suất lớn cho sân bãi có thêm lựa chọn góc chiếu và công suất.
Điều khoản bảo hành cho môi trường rung
Một số phiếu bảo hành đèn có điều khoản loại trừ "lắp đặt ở nơi rung động mạnh" hoặc "môi trường hoá chất, bụi ăn mòn". Bụi xi măng có tính kiềm, rung trạm trộn là rung mạnh, nên trước khi mua số lượng lớn, hãy hỏi rõ và xin xác nhận bằng văn bản rằng đèn được bảo hành khi lắp ở trạm trộn. Tiêu chí hợp lý: bảo hành từ 2 năm trở lên tính từ ngày hoá đơn, bao gồm driver, có điều kiện về điện áp và cách lắp ghi rõ ràng. Hoàng Phát tư vấn chọn mã, tính số đèn, báo giá và giao đèn chính hãng có hoá đơn, chứng từ hãng cấp; việc bảo hành thực hiện theo phiếu của từng hãng, nên đọc phiếu trước khi chốt đơn chứ không phải sau khi đèn hỏng.
Đừng gắn đèn pha lên cối trộn chỉ vì ở đó có sẵn chỗ treo. Dành tiền cho trụ riêng ở bãi và đường xe, giữ đèn trên kết cấu cho đúng những sàn thao tác cần nó, gắn qua đệm cao su và dây an toàn, và chọn đèn qua được phép thử lắc ngay khi mở thùng. Làm ba việc đó thì đèn ở trạm trộn sống được nhiều năm, không phải thay theo mùa.
| HỖ TRỢ KỸ THUẬT TẬN NƠI - Gửi sơ đồ trạm, kích thước bãi và chiều cao kết cấu cho Hoàng Phát Lighting để được tính số trụ, số đèn pha và nhận báo giá đèn IP66 phù hợp với trạm trộn hoặc mỏ đá của anh chị. |
Câu hỏi thường gặp về Chiếu sáng trạm trộn bê tông, mỏ đá, bãi vật liệu: chống rung, chống bụi
Trạm trộn bê tông nên dùng đèn pha bao nhiêu W?
Tuỳ diện tích bãi và chiều cao trụ. Ví dụ bãi 2.400 m2 cần khoảng 50 lx, dùng 12 đèn pha 250 W chia 4 trụ 12 m. Sàn thao tác và cầu thang silo thường chỉ cần đèn 50-100 W gắn trên kết cấu. Nên tính theo lumen và hệ số duy trì thấp khoảng 0,6-0,7 vì bụi xi măng, thay vì chọn theo số watt quen dùng.
Đèn pha LED gắn trên máy trộn hay bị hỏng là do đâu?
Nguyên nhân chính là rung liên tục từ cối trộn, sàng và băng tải. Rung làm ốc giá đỡ tự nới, linh kiện lớn trong driver bong chân hàn, dây nguồn bị giật làm hở cổ cáp cho nước vào. Cách khắc phục là gắn qua đệm cao su chống rung, dùng ê cu khoá, chừa vòng dây chùng, đặt driver rời ở chỗ ít rung và thêm cáp thép an toàn.
Đèn pha ở trạm trộn cần IP bao nhiêu?
Nên chọn IP66, tức kín bụi hoàn toàn và chịu được tia nước mạnh, vì trạm có vòi rửa xe bồn và hệ phun sương dập bụi. IP65 là mức tối thiểu. Ở mỏ đá và khu máy nghiền còn cần chú ý chống va đập theo IEC 62262, nên chọn IK08 trở lên, và thêm lưới bảo vệ kính cho đèn gần vùng đá văng.
Bao lâu nên vệ sinh đèn pha ở trạm trộn bê tông một lần?
Nên lau kính và xịt rửa khe tản nhiệt khoảng mỗi tháng một lần, làm vào lúc trạm dừng bảo dưỡng. Bụi xi măng hút ẩm và đông cứng thành lớp vữa mỏng, để lâu rất khó lau và làm giảm sáng rõ rệt. Không xịt nước áp lực cao thẳng vào gioăng kính và cổ cáp, vì dễ đẩy nước vào bên trong đèn.
Chiếu sáng mỏ đá ban đêm nên dùng đèn cố định hay tháp đèn di động?
Nên dùng cả hai. Mặt khai thác dịch chuyển theo tháng nên dùng tháp đèn di động chạy máy phát hoặc đèn gắn trên máy xúc, máy nghiền di động. Bãi thành phẩm, trạm nghiền sàng, đường vận chuyển và trạm cân thì dùng đèn pha trên trụ cố định, có tiếp địa và chống sét lan truyền cho tủ điện.
Đèn pha lắp ở trạm trộn có được bảo hành không?
Phụ thuộc phiếu bảo hành của từng hãng. Một số phiếu loại trừ trường hợp lắp ở nơi rung động mạnh hoặc môi trường bụi ăn mòn, mà bụi xi măng có tính kiềm. Trước khi mua số lượng lớn, nên hỏi rõ và xin xác nhận bằng văn bản rằng đèn được bảo hành khi lắp ở trạm trộn, kèm điều kiện về cách lắp và điện áp.














