Kiểm toán năng lượng hệ chiếu sáng nhà máy: đo, tính và cắt tiền điện
- 1. Kiểm toán chiếu sáng khác gì một lần đi đo lux
- 2. Kiểm kê đèn, đo công suất thật và ghi giờ bật
- 3. Đo độ rọi đúng cách để không tự lừa mình
- 4. Tính lại số đèn cho xưởng theo mục tiêu 300 lx
- 5. Các biện pháp cắt điện xếp theo thời gian hoàn vốn
- 6. Chia mạch và điều khiển: khi nào cần DALI
- 7. Nghiệm thu và chứng minh tiền tiết kiệm
- 8. Bảo hành và nhiệt độ xưởng: hai điều khoản hay bị bỏ sót
Nhà máy tôi trả hơn 60 triệu đồng tiền điện chiếu sáng mỗi tháng, làm kiểm toán năng lượng chiếu sáng thì cắt được bao nhiêu và có tốn nhiều không? Câu trả lời nằm ở ba con số mà phần lớn nhà máy chưa từng đo: công suất thật của từng nhóm đèn tại tủ, số giờ đèn thực sự bật, và độ rọi thực tế so với mức cần cho từng công việc. Khi có đủ ba số đó, danh sách việc cần làm tự xếp theo thời gian hoàn vốn, và thường việc rẻ nhất lại cắt được nhiều tiền nhất.
Trả lời nhanh: kiểm toán chiếu sáng gồm kiểm kê đèn, đo công suất tại tủ, ghi giờ bật thực tế trong 7 ngày và đo lux theo lưới điểm, rồi so với TCVN 7114-1:2008. Với nhà máy còn dùng đèn metal halide và huỳnh quang chấn lưu từ, mức cắt giảm 50-70% điện năng chiếu sáng là phổ biến, thời gian hoàn vốn 1-2 năm, trong đó riêng việc hẹn giờ tắt đèn theo ca gần như không tốn tiền đầu tư.
Kiểm toán chiếu sáng khác gì một lần đi đo lux
Đo lux chỉ trả lời câu hỏi đủ sáng hay chưa. Kiểm toán trả lời câu hỏi đang trả bao nhiêu tiền cho mỗi lux, và tiền đó đi đâu. Một bản kiểm toán hệ chiếu sáng nhà máy làm đúng phải ra được điện năng chiếu sáng mỗi năm tính bằng kWh cho từng khu vực, mật độ công suất W/m2, và chỉ số W/m2 cho mỗi 100 lx. Chỉ số cuối là thước đo công bằng nhất, vì nó cho biết hệ đèn biến điện thành ánh sáng trên mặt làm việc hiệu quả đến đâu.
Với cơ sở thuộc diện sử dụng năng lượng trọng điểm, kiểm toán năng lượng định kỳ là nghĩa vụ theo luật về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, chiếu sáng là một hạng mục trong báo cáo đó. Ngưỡng tiêu thụ và chu kỳ áp dụng hiện hành nên kiểm lại với Sở Công Thương địa phương. Với nhà máy nhỏ hơn, kiểm toán chiếu sáng là việc tự nguyện, nhưng cách làm giống hệt.
Mốc so sánh để biết hệ đèn tốt hay kém
Tính ngược từ công thức quang thông: highbay LED 140 lm/W, hệ số sử dụng 0,7, hệ số duy trì 0,8 cần khoảng 1,3 W/m2 để đạt 100 lx. Hệ metal halide hoặc huỳnh quang chấn lưu từ đã cũ thường rơi vào 4-5 W/m2 cho mỗi 100 lx. Khi bản kiểm toán cho ra con số trên 3 W/m2/100 lx ở một khu vực, đó là khu vực đáng cải tạo trước. Ở cấp toà nhà, EN 15193-1 dùng chỉ số LENI tính bằng kWh/m2/năm, gộp cả công suất lẫn giờ bật, hữu ích khi so nhiều nhà máy với nhau.
Kiểm kê đèn, đo công suất thật và ghi giờ bật
Ví dụ minh hoạ, giả định một nhà máy 6.000 m2 ở Bình Dương gồm xưởng gia công 4.000 m2 cao 9 m, kho 1.500 m2, văn phòng 500 m2 và chiếu sáng sân bãi. Sau khi đi kiểm kê từng dãy đèn, đo công suất tại tủ và gắn bộ ghi dữ liệu dòng điện 7 ngày, kết quả hiện trạng như sau.
| Khu vực | Đèn hiện trạng | Công suất đo cả bộ | Giờ bật thực tế/năm | Điện năng/năm |
| Xưởng 4.000 m2 | 80 bộ metal halide 400 W | 440 W, tổng 35,2 kW | 4.992 h (2 ca, 312 ngày) | 175.718 kWh |
| Kho 1.500 m2 | 120 máng huỳnh quang 2x36 W | 90 W, tổng 10,8 kW | 8.760 h (bật 24/24) | 94.608 kWh |
| Văn phòng 500 m2 | 48 máng 3x18 W | 66 W, tổng 3,17 kW | 3.120 h | 9.884 kWh |
| Sân bãi | 12 pha metal halide 250 W | 275 W, tổng 3,3 kW | 4.380 h | 14.454 kWh |
| Tổng | - | 52,5 kW | - | 294.664 kWh |

Quy trình kiểm toán năng lượng chiếu sáng nhà máy
Với giá điện giả định 2.500 đ/kWh (anh chị thay bằng đơn giá bình quân trên hoá đơn, nhà máy chạy ca đêm còn phải tách giờ thấp điểm), hệ chiếu sáng này tốn khoảng 736,7 triệu đồng mỗi năm, tức 61,4 triệu mỗi tháng. Hai phát hiện quan trọng nhất không đến từ bóng đèn: kho bật 24/24 trong khi chỉ chạy hai ca, và xưởng có mật độ 8,8 W/m2 nhưng độ rọi lại thiếu, sẽ thấy ở phần đo lux.
Đo công suất ở đâu và bằng gì
Đừng nhân số bộ với watt in trên bóng. Dùng ampe kìm đo công suất hoặc máy phân tích chất lượng điện kẹp ở lộ ra của tủ chiếu sáng, đọc đồng thời kW, hệ số công suất và méo dạng dòng THD. Đèn metal halide 400 W chấn lưu từ thường đo được 430-460 W. Lộ nào hệ số công suất dưới 0,6 thì gần như chắc chắn tụ bù trong bộ đèn đã khô, dòng lớn gần gấp đôi bình thường. Một chi tiết người đi đo hay bỏ qua: phải chờ đèn metal halide chạy ổn định 15-20 phút mới ghi số, vì lúc mới mồi công suất và quang thông còn thấp.
Ghi giờ bật thực tế thay vì hỏi bảo vệ
Bảo vệ sẽ nói kho tắt đèn lúc 22h. Bộ ghi dòng điện gắn ở lộ kho 7 ngày thường kể chuyện khác: đèn sáng suốt đêm Chủ nhật, sáng cả buổi trưa khi cửa cuốn mở toang. Chi phí thuê hoặc mua bộ ghi dữ liệu vài triệu đồng, nhưng là con số duy nhất không ai cãi được khi trình ban giám đốc.
Những thứ kiểm kê hay bỏ sót
Danh sách kiểm kê thường thiếu ba nhóm. Nhóm đầu là đèn bật tay ở khu phụ trợ như nhà bơm, phòng máy nén khí, nhà xe công nhân, tuy nhỏ nhưng nhiều nơi sáng 24/24 vì không ai chịu trách nhiệm tắt. Nhóm thứ hai là máng huỳnh quang có bóng đã đen đầu, starter chớp liên tục: đèn gần như không sáng nhưng chấn lưu vẫn kéo điện và nóng. Nhóm thứ ba là đèn pha sân bãi đấu qua công tắc quang đã hỏng, sáng cả ngày mà không ai để ý vì trời nắng. Đi kiểm kê vào ban ngày và cả buổi tối mới thấy đủ ba nhóm này.
Đo độ rọi đúng cách để không tự lừa mình
Đo lux sai cách cho ra con số đẹp hơn thực tế 20-40%. Ba lỗi hay gặp là đo ban ngày khi ánh sáng mái lấy sáng còn lọt vào, đo ngay dưới đèn thay vì theo lưới, và người cầm máy đứng che cảm biến. Nên đo vào buổi tối hoặc che cửa lấy sáng, chia lưới khoảng 3-5 m tuỳ khoảng cách đèn, đặt cảm biến ở cao độ mặt làm việc 0,75-0,85 m cho khu bàn máy và sát sàn cho lối đi kho. Máy đo nên có hiệu chỉnh cosin và còn hạn hiệu chuẩn.
| Khu vực | Mức yêu cầu TCVN 7114-1:2008 | Đo thực tế (ví dụ) | W/m2 cho 100 lx | Kết luận |
| Xưởng gia công thô và trung bình | 300 lx | 190 lx | 4,6 | Thiếu sáng mà vẫn tốn điện |
| Kho chứa hàng | 100 lx | 170 lx | 4,2 | Dư sáng 70%, bật sai giờ |
| Văn phòng làm việc | 500 lx | 320 lx | 2,0 | Thiếu sáng, máng cũ chói |
| Đóng gói, xuất hàng | 300 lx | Đo chung với xưởng | - | Cần đèn bổ sung tại bàn |
Bảng này cho thấy cùng một nhà máy có hai vấn đề ngược nhau. Xưởng thiếu sáng vì bóng metal halide sau 8.000-10.000 giờ chỉ còn khoảng 65-75% quang thông, chóa lại bám bụi dầu. Kho dư sáng vì được thiết kế theo kiểu một máng mỗi 12-13 m2 cho đều mắt. Khuyến nghị: đừng gộp cả nhà máy vào một mức lux, mỗi khu vực phải có mục tiêu riêng, nếu không phương án cải tạo sẽ hoặc làm xưởng vẫn tối, hoặc làm kho tiếp tục phí điện.
Tính lại số đèn cho xưởng theo mục tiêu 300 lx
Với xưởng 4.000 m2 cao 9 m, tổng quang thông cần là E x S / (hệ số sử dụng x hệ số duy trì) = 300 x 4.000 / (0,7 x 0,8) = khoảng 2.143.000 lm. Highbay LED 150 W đạt 140 lm/W cho khoảng 21.000 lm mỗi bộ, cần khoảng 102 bộ, làm tròn theo lưới thành 100 bộ. Xưởng kích thước 80 x 50 m bố trí 10 hàng 10 cột, khoảng cách đèn 8 x 5 m, tỷ lệ khoảng cách trên chiều cao dưới 1, đủ cho độ đều. Kiểm lại: 100 x 21.000 x 0,56 / 4.000 = 294 lx.

So sánh hệ thống chiếu sáng nhà xưởng trước và sau kiểm toán năng lượng
Kết quả này đáng chú ý: số đèn tăng từ 80 lên 100 bộ nhưng công suất xưởng giảm từ 35,2 kW xuống 15 kW, độ rọi tăng từ 190 lên khoảng 300 lx, chỉ số W/m2/100 lx từ 4,6 xuống 1,25. Góc chiếu cũng phải chọn theo chiều cao: xưởng 9 m có máy móc cao nên dùng chóa 90-120 độ, khu kệ hàng hẹp mới dùng góc hẹp 60 độ. Danh mục đèn LED nhà xưởng highbay nhiều góc chiếu có đủ dải 100-240 W để chọn theo kết quả tính.
| TÍNH SỐ ĐÈN MIỄN PHÍ - Sau khi có số đo hiện trạng, anh chị nhập kích thước xưởng, chiều cao lắp, bước kèo và cao trình cầu trục nếu có vào công cụ tính đèn highbay cho nhà xưởng theo lux mục tiêu để nhận số đèn, sơ đồ bố trí theo bước kèo, mặt cắt, mã đèn kèm giá niêm yết và bảng vật tư dự kiến gồm đèn, cáp, tủ, đối chiếu ngay với phương án trong báo cáo kiểm toán. |
Các biện pháp cắt điện xếp theo thời gian hoàn vốn
Báo cáo kiểm toán tốt không đưa ra một phương án duy nhất là thay hết sang LED. Nó liệt kê từng biện pháp với chi phí, điện năng tiết kiệm và thời gian hoàn vốn, để chủ nhà máy làm từng đợt theo dòng tiền. Số liệu dưới đây tiếp nối ví dụ trên, giá thiết bị là khoảng tham khảo, mỗi dòng tính trên hiện trạng sau khi đã làm các dòng phía trên.
| Biện pháp | Đầu tư (tham khảo) | Tiết kiệm kWh/năm | Tiết kiệm tiền/năm | Hoàn vốn |
| Hẹn giờ tắt đèn kho ngoài 2 ca | 5 triệu | 40.694 | 101,7 triệu | dưới 1 tháng |
| Kho: tuýp LED 2x18 W, cảm biến hiện diện lối kệ | 50,4 triệu | 43.131 | 107,8 triệu | khoảng 6 tháng |
| Xưởng: 100 highbay LED 150 W thay 80 metal halide | 440 triệu | 100.838 | 252,1 triệu | khoảng 1,7 năm |
| Xưởng: cảm biến ánh sáng ngày, dimming dải gần mái lấy sáng | 30 triệu | 9.360 | 23,4 triệu | khoảng 1,3 năm |
| Sân bãi: 12 pha LED 120 W, công tắc quang | 30 triệu | 8.147 | 20,4 triệu | khoảng 1,5 năm |
| Văn phòng: 48 panel 40 W | 33,6 triệu | 3.894 | 9,7 triệu | khoảng 3,5 năm |
| Tổng (cộng 15 triệu đo kiểm) | 604 triệu | 206.064 | 515,2 triệu | khoảng 14 tháng |

Chi phí kiểm toán và cải tạo chiếu sáng nhà máy
Sau cải tạo, điện năng chiếu sáng còn 88.600 kWh mỗi năm, giảm 70%, tiền điện chiếu sáng từ 61,4 triệu xuống khoảng 18,5 triệu mỗi tháng. Bảng chưa tính tiền thay bóng metal halide và máng huỳnh quang mà nhà máy đang trả hằng năm. Điểm cần nhìn là dòng đầu tiên: một bộ hẹn giờ 5 triệu đồng mang về gần 20% tổng mức tiết kiệm. Đó là lý do kiểm toán phải đo giờ bật trước khi bàn chuyện mua đèn.
Cảm biến nào hợp với khu nào
Lối kệ kho có người vào lấy hàng rải rác hợp với cảm biến hiện diện gắn trên cao, tắt hoặc giảm còn 10-20% sau 5-10 phút không có người. Phòng họp, nhà vệ sinh văn phòng cũng vậy; bài so sánh cảm biến hiện diện và cảm biến chuyển động cho văn phòng giải thích vì sao phòng làm việc ngồi lâu không nên dùng cảm biến chuyển động thường. Dải đèn gần mái lấy sáng hoặc cửa lớn của xưởng hợp với cảm biến ánh sáng ban ngày để giảm công suất đèn theo nắng, đèn chỉ bù phần thiếu thay vì chạy 100% giữa trưa.
Chia mạch và điều khiển: khi nào cần DALI
Nhiều xưởng cũ chỉ có 2-3 lộ chiếu sáng cho cả 4.000 m2, muốn tắt một dãy là phải tắt cả nửa xưởng. Trước khi thay đèn, nên chia lại mạch theo dải song song với hàng cửa lấy sáng và theo khu chức năng, mỗi lộ có công tắc hoặc rơ le riêng. Chi phí đi thêm cáp lúc đang có xe nâng và đội thi công trên cao rẻ hơn nhiều so với làm lại sau.
Điều khiển 1-10 V hoặc cảm biến tích hợp trên từng đèn là đủ cho đa số xưởng. Hệ DALI điều khiển chiếu sáng theo từng địa chỉ đèn đáng tiền khi nhà máy cần lập kịch bản theo ca, đọc trạng thái lỗi từng bộ hoặc xuất số liệu năng lượng cho hệ quản lý toà nhà. Khi so báo giá highbay có dimming của nhiều hãng, ví dụ bảng giá đèn highbay Philips và bảng giá đèn highbay Paragon, hãy so cùng cấu hình: cùng quang thông bộ đèn, cùng góc chiếu, cùng loại driver dimming. Đèn rẻ hơn 15% nhưng driver không dimming sẽ khoá luôn biện pháp cảm biến ánh sáng ngày trong bảng trên.
Nghiệm thu và chứng minh tiền tiết kiệm
Ban giám đốc sẽ hỏi lại sau sáu tháng: tiền điện có giảm thật không. Hoá đơn tổng của nhà máy lên xuống theo sản lượng, nên không dùng được để chứng minh. Cách làm theo giao thức IPMVP là đo riêng phần chiếu sáng: phương án A đo công suất trước và sau, ước tính giờ bật; phương án B gắn công tơ điện tử riêng cho tủ chiếu sáng và đọc liên tục. Một công tơ riêng giá vài triệu đồng là khoản rẻ nhất để chấm dứt tranh cãi. Muốn quy kWh ra tiền theo bậc giờ, bài cách tính tiền điện đèn LED mỗi tháng có công thức chi tiết.
| Hạng mục nghiệm thu | Cách kiểm | Ngưỡng chấp nhận |
| Công suất từng đèn | Đo ngẫu nhiên 5% số đèn bằng đồng hồ công suất | Lệch không quá 10% so với nhãn |
| Chất lượng điện | Kẹp máy phân tích tại lộ ra của tủ | PF từ 0,9, THD dòng dưới 20% |
| Độ rọi | Đo lại đúng lưới điểm lúc kiểm toán, buổi tối | Đạt mức mục tiêu từng khu |
| Hồ sơ hàng hoá | Đối chiếu CO, CQ, báo cáo LM-79 với mã đèn trên nhãn | Trùng mã, số lượng, lô hàng |
| Cảm biến và hẹn giờ | Cho bộ ghi dữ liệu chạy lại 7 ngày | Giờ bật khớp lịch ca |
Bảng nghiệm thu này cũng là cách lọc hàng kém. Đèn highbay giá rẻ thường lộ ra ở dòng đầu tiên: nhãn 150 W nhưng đo chỉ 100-110 W, quang thông thấp tương ứng, xưởng lại thiếu sáng như cũ. Báo cáo LM-79 phải ghi đúng mã đèn, không phải mã chip; dữ liệu LM-80 và ngoại suy TM-21 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm nhiệt độ vận hành. Hoàng Phát giao kèm từng đợt hàng bộ CO, CQ và file quang học theo mã để đội nghiệm thu đối chiếu ngay tại kho nhà máy, không phải chờ gửi bổ sung.
Kiểm highbay tại kho trước khi treo lên cao
Treo đèn lên 9 m rồi mới phát hiện lỗi thì chi phí tháo xuống lớn hơn giá đèn. Khi hàng về, chọn ngẫu nhiên vài thùng, cân từng bộ và so với khối lượng trên datasheet, thân tản nhiệt nhẹ hơn rõ rệt thường đi kèm quang thông bị khai cao. Mở hộp driver xem nhãn có tên hãng, model, dải điện áp và nhiệt độ Ta hay chỉ là nhãn trơn. Sau đó cắm thử liên tục 24 giờ trong kho, đo lại công suất từng bộ; bộ nào chớp, tụt công suất hoặc vỏ nóng bất thường là bộ phải trả lại ngay, chưa cần chờ lên trần.
Bảo hành và nhiệt độ xưởng: hai điều khoản hay bị bỏ sót
Highbay LED cho dự án thường bảo hành 3-5 năm. Điều khoản đáng đọc kỹ là nhiệt độ môi trường cho phép, ghi trên datasheet là Ta. Sát mái tôn xưởng ở miền Nam mùa nắng có thể nóng hơn 45 độ C, đèn chỉ được thiết kế cho Ta 40 độ C sẽ xuống sáng nhanh và driver hỏng sớm, khi đó hãng có quyền từ chối bảo hành. Đo nhiệt độ ở cao độ treo đèn vào 13-14h trong lúc kiểm toán, rồi chọn đèn có Ta cao hơn số đo ít nhất 5 độ.
- Bảo hành nên tính cho cả bộ, gồm driver, và ghi rõ ai chịu chi phí xe nâng khi đổi đèn treo 9-12 m.
- Yêu cầu 1-2% hàng dự phòng để thay ngay, đổi bảo hành trong 7-15 ngày làm việc.
- Giữ biên bản đo lux và công suất lúc nghiệm thu, đây là căn cứ khi đèn xuống sáng quá mức trong thời hạn bảo hành.
Một lưu ý về người làm kiểm toán: đơn vị vừa đo vừa bán đèn dễ đề xuất thay toàn bộ. Hãy yêu cầu họ giao số liệu thô gồm bảng kiểm kê, file ghi dòng điện và lưới lux kèm sơ đồ, để anh chị tự kiểm hoặc nhờ bên thứ hai đọc lại.
Con số nên nhớ là 3 W/m2 cho mỗi 100 lx. Tuần này, cho kỹ thuật viên kẹp đồng hồ đo công suất ở tủ chiếu sáng xưởng và kho, đo lux buổi tối ở năm điểm mỗi khu, rồi chia ra. Khu nào vượt ngưỡng đó là nơi bắt đầu, và trước khi mua bất kỳ bộ đèn nào, hãy gắn một bộ hẹn giờ cho kho.
| BÁO GIÁ NHANH 24/7 - Gửi số liệu tủ điện, danh sách đèn và mặt bằng nhà máy, đội kỹ thuật Hoàng Phát Lighting sẽ cùng anh chị dựng bảng hiện trạng và xếp các biện pháp cắt tiền điện chiếu sáng theo thời gian hoàn vốn. |
Câu hỏi thường gặp về Kiểm toán năng lượng hệ chiếu sáng nhà máy: đo, tính và cắt tiền điện
Kiểm toán năng lượng chiếu sáng mất bao lâu?
Với nhà máy 5.000-10.000 m2, phần đi hiện trường thường mất 1-2 ngày cho kiểm kê, đo công suất và đo lux buổi tối, cộng 7 ngày để bộ ghi dữ liệu chạy lấy giờ bật thực tế. Phần tính toán và lập báo cáo biện pháp thêm vài ngày. Nhà máy chạy ca đêm nên bố trí đo lux vào ca đó để không phải che mái lấy sáng.
Tự làm kiểm toán chiếu sáng được không hay phải thuê đơn vị có chứng chỉ?
Phần chiếu sáng nhà máy có thể tự làm nếu có ampe kìm đo công suất, máy đo lux còn hạn hiệu chuẩn và bộ ghi dữ liệu dòng điện. Nếu nhà máy thuộc diện sử dụng năng lượng trọng điểm, báo cáo kiểm toán nộp cơ quan quản lý phải do đơn vị và kiểm toán viên đủ điều kiện thực hiện. Khi đó số liệu tự đo vẫn hữu ích để đối chiếu.
Thay đèn LED nhà xưởng tiết kiệm được bao nhiêu phần trăm điện?
Thay metal halide 400 W bằng highbay LED 150 W thường giảm 55-60% công suất cho cùng hoặc cao hơn độ rọi. Cộng thêm hẹn giờ theo ca, cảm biến hiện diện ở kho và cảm biến ánh sáng ngày ở dải gần mái lấy sáng, tổng điện năng chiếu sáng có thể giảm khoảng 70%. Con số thật phụ thuộc giờ bật hiện tại, nên phải đo trước.
Máy đo lux loại nào dùng được cho kiểm toán?
Dùng máy có cảm biến hiệu chỉnh cosin và hiệu chỉnh phổ theo mắt người, còn hạn hiệu chuẩn, đo được từ vài lux đến vài nghìn lux. Máy rẻ hoặc ứng dụng điện thoại có thể sai 20-30% với ánh sáng LED. Khi đo, đặt cảm biến ở cao độ mặt làm việc, người đứng lệch để không che, và ghi vị trí lưới điểm để lần sau đo lại đúng chỗ.
Có nên thay hết đèn một lần hay làm từng khu?
Nên làm từng đợt theo thời gian hoàn vốn. Đợt đầu là hẹn giờ và cảm biến cho khu bật sai giờ, gần như không tốn tiền. Đợt hai là khu có chỉ số W/m2 cho 100 lx cao nhất, thường là xưởng dùng metal halide. Văn phòng và khu phụ thường hoàn vốn chậm nhất, có thể để khi máng cũ hỏng. Tiền tiết kiệm của đợt trước trả cho đợt sau.
Sau khi kiểm toán, nhà máy có được hỗ trợ vay vốn tiết kiệm năng lượng không?
Một số ngân hàng và chương trình tiết kiệm năng lượng có gói vay hoặc hỗ trợ cho dự án hiệu quả năng lượng, điều kiện thay đổi theo từng thời kỳ. Hồ sơ thường cần báo cáo hiện trạng, phương án và tính toán hoàn vốn rõ ràng, chính là đầu ra của kiểm toán. Anh chị nên hỏi trực tiếp ngân hàng giao dịch và Sở Công Thương về chương trình đang áp dụng.














