Chiếu sáng trạm dừng nghỉ cao tốc: bãi xe, khu vệ sinh và hàng quán 24 giờ
- 1. Bản đồ trạm dừng nghỉ theo khu và theo giờ
- 2. Đường dẫn từ cao tốc tối vào sân sáng
- 3. Bãi xe tải và xe khách: cột cao, đèn pha hay đèn đường
- 4. Tính đèn cho bãi xe tải 120 x 60 m
- 5. Nhà vệ sinh công cộng 24 giờ: cảm biến, nước rửa và chụp đèn
- 6. Sân trước, cửa hàng và khu sạc: nơi kéo xe ghé vào
- 7. Tiền điện mỗi năm khi giảm sáng sau nửa đêm
- 8. Chọn đèn, nghiệm thu lúc 2 giờ sáng và bảo hành cho trạm xa
Hệ thống chiếu sáng trạm dừng nghỉ trên cao tốc chạy khoảng 4.400 giờ mỗi năm ở bãi xe và đường dẫn, 8.760 giờ ở nhà vệ sinh và cửa hàng, gần gấp đôi số giờ bật đèn của một toà văn phòng. Với một trạm có khoảng 11-12 kW đèn ngoài trời, chỉ riêng việc bật 100% từ chập tối đến sáng đã tiêu khoảng 50.000 kWh mỗi năm, trong khi từ 0 giờ đến 5 giờ bãi xe con có khi chỉ còn vài xe. Nhưng đó cũng là khung giờ tài xế xe tải mệt nhất ghé vào ngủ, xe khách đường dài dừng cho hành khách đi vệ sinh, và kẻ hút trộm dầu dễ ra tay nhất. Bài toán của trạm dừng nghỉ là giảm điện đúng chỗ mà không làm tối những chỗ người ta cần thấy rõ nhất lúc nửa đêm.
Trả lời nhanh: chia trạm thành các khu theo người dùng và theo giờ. Đường dẫn vào ra dùng đèn đường LED cột 8-10 m, tăng sáng dần khi vào sân. Bãi xe tải, xe khách dùng đèn pha trên cột 12-15 m, giảm còn khoảng 50% sau 0 giờ. Sân trước và nhà vệ sinh giữ sáng cả đêm; nhà vệ sinh dùng radar giữ mức nền 20-30%, không tắt hẳn. Không hướng đèn pha về phía tuyến cao tốc chính.
Bản đồ trạm dừng nghỉ theo khu và theo giờ
Một trạm dừng nghỉ điển hình có đường dẫn rẽ từ cao tốc vào, sân trước cửa hàng và cây xăng, bãi xe con, bãi xe khách, bãi xe tải và container, khu nhà vệ sinh công cộng, khu ăn uống, đôi khi thêm khu sạc xe điện. Mỗi khu có lượng người và mức rủi ro khác nhau theo giờ. Bảng dưới là con số tham khảo khi lập phương án; mức sáng bãi xe dựa trên cách phân loại theo lưu lượng xe của EN 12464-2, các khu còn lại là mức thường dùng cho công trình tương tự.
| Khu | Mức sáng tham khảo | 18-22 giờ | 0-5 giờ | Cách điều khiển |
| Đường dẫn vào, ra | Theo cấp đường, tăng dần về phía sân | 100% | 50% | Driver giảm sáng theo lịch |
| Sân trước cửa hàng, cây xăng | khoảng 50-100 lx | 100% | 100% | Bật cả đêm, đây là nơi hút xe ghé vào |
| Bãi xe con | khoảng 10-20 lx | 100% | 50% | Lịch giảm sáng, có thể thêm cảm biến theo dãy |
| Bãi xe khách | khoảng 20 lx, sáng hơn ở lối lên xuống | 100% | 70% | Xe khách đến cả đêm, giảm ít hơn |
| Bãi xe tải, container | khoảng 20 lx | 100% | 50% | Lịch giảm sáng, camera an ninh vẫn đủ sáng |
| Nhà vệ sinh công cộng | khoảng 200 lx | 100% | Nền 20-30%, lên 100% khi có người | Cảm biến radar, không tắt hẳn |
| Lối đi bộ giữa bãi và nhà chính | khoảng 10-20 lx, sáng mặt người | 100% | 100% | Bật cả đêm |

Sơ đồ bố trí chiếu sáng trạm dừng nghỉ trên cao tốc
Đọc theo cột 0-5 giờ, phần có thể giảm là bãi xe và đường dẫn, phần không nên đụng tới là sân trước, lối đi bộ và nhà vệ sinh. Cắt đều 30% cho cả trạm là cách hay làm nhưng sai: bãi xe vẫn thừa sáng, còn lối đi bộ từ chỗ đỗ xe tải tới nhà vệ sinh lại tối đi đúng lúc tài xế vừa tỉnh ngủ đi qua.
Đường dẫn từ cao tốc tối vào sân sáng
Nhiều đoạn cao tốc ngoài đô thị không có đèn trên tuyến chính. Tài xế chạy 100 km/h trong bóng tối, mắt đã thích nghi với mức sáng rất thấp, rồi rẽ vào nhánh dẫn và đột ngột gặp sân trạm sáng 50-100 lx. Mắt cần thời gian để thích nghi, trong vài giây đầu tài xế nhìn kém hơn bình thường đúng lúc phải giảm tốc, tìm làn vào bãi và để ý người đi bộ.
Tăng sáng dần trên nhánh vào
Cách xử lý là chiếu sáng nhánh dẫn vào thành một đoạn chuyển tiếp: bắt đầu bằng một cột đèn tại mũi tách làn, sau đó các cột đèn đường LED 8-10 m dọc nhánh, mật độ dày dần về phía sân. Mũi tách làn là điểm phải sáng rõ nhất trên nhánh vào, vì đây là chỗ xe hay đâm vào dải phân cách khi tài xế quyết định rẽ muộn. Chọn chiều cao cột và khoảng cách theo bề rộng nhánh như trong bài chọn đèn đường LED theo chiều cao cột; đèn nên có quang học kiểu đường, không dùng đèn pha chiếu ngang dọc nhánh.
Nhánh ra nhập lại tuyến chính
Chiều ngược lại cũng cần chú ý. Xe rời sân sáng, mắt tài xế đang thích nghi với mức sáng cao, nhập lại tuyến chính tối. Nhánh ra nên giảm sáng dần về phía điểm nhập làn, và tuyệt đối không có đèn pha của sân trước hay bảng hiệu chiếu về hướng tuyến chính. Một lỗi hay gặp là gắn đèn pha trên mái cây xăng chĩa ra đường để làm nổi biển hiệu; với xe chạy trên cao tốc, đó là một điểm chói nằm ngay trong tầm nhìn, nguy hiểm hơn nhiều so với lợi ích quảng cáo.
Bãi xe tải và xe khách: cột cao, đèn pha hay đèn đường
Xe tải, xe container cao khoảng 4 m, dài tới 16-18 m, đỗ sát nhau tạo những bức tường che sáng. Đèn trên cột thấp 6-8 m giữa các dãy chỉ sáng nóc xe và lối giữa, còn khe giữa hai xe, chỗ tài xế đi bộ ra vào cabin và chỗ thùng dầu, tối như hẻm. Bãi xe khách có yêu cầu khác: hành khách xuống xe giữa đêm, nhìn bậc lên xuống, lấy hành lý ở khoang dưới thân xe, cần ánh sáng mặt đứng chứ không chỉ trên mặt đất.
| Tiêu chí | Cột 8-10 m, đèn đường LED | Cột 12-15 m, đèn pha bất đối xứng |
| Số cột cho bãi 7.200 m2 | khoảng 14-18 cột | khoảng 8 cột, mỗi cột 2 bộ |
| Bóng giữa các xe cao 4 m | Bóng dài, nhiều khe tối | Bóng ngắn hơn, chiếu từ cao xuống khe |
| Cột vướng xe quay đầu | Nhiều cột trong bãi, dễ bị va | Ít cột, đặt ở mép bãi và dải phân cách |
| Chói vào cabin tài xế đang ngủ | Ít, nếu đèn có chụp chống chói | Phải chỉnh góc dưới 70 độ, tránh chiếu thẳng vào kính lái |
| Hợp với | Bãi xe con, đường nội bộ | Bãi xe tải, container, xe khách |
Cho bãi xe tải và container, cột cao đèn pha thường hợp hơn: ít cột hơn trong vùng xe quay đầu, bóng giữa các xe ngắn hơn. Bãi xe con, xe cao 1,5 m, dùng đèn đường cột 8 m là đủ và đều hơn. Một chi tiết người vận hành trạm biết rõ: tài xế xe tải ngủ trong cabin, kính lái lớn hướng về phía trước; đèn pha chiếu thẳng vào kính lái suốt đêm là lý do tài xế bỏ sang trạm khác hoặc đỗ ra mép đường. Khi chỉnh góc, quay đèn chéo theo dãy xe, rọi vào khe giữa và thân xe, không rọi vào đầu xe.
Tính đèn cho bãi xe tải 120 x 60 m
Ví dụ minh hoạ, giả định bãi xe tải 7.200 m2, mục tiêu khoảng 20 lx trung bình duy trì, đèn pha trên cột 12 m. Hệ số sử dụng lấy 0,5 vì một phần ánh sáng rơi lên nóc xe và ra ngoài bãi, hệ số duy trì 0,75 cho môi trường bụi đường và khói xe.
- Tổng quang thông cần: 20 x 7.200 / (0,5 x 0,75) = 384.000 lm.
- Đèn pha 200 W hiệu suất 140 lm/W cho khoảng 28.000 lm mỗi bộ: 384.000 / 28.000 = 13,7 bộ.
- Bố trí 2 hàng cột, mỗi hàng 4 cột, cột cách nhau 30 m theo chiều dài, hai hàng cách nhau 30 m, tức khoảng 2,5 lần chiều cao cột. Mỗi cột 2 bộ quay về hai phía, tổng 16 bộ, khoảng 448.000 lm.
- Phần dư khoảng 17% so với phép tính là để bù bóng của xe tải; khi bãi đầy, mức sáng ở khe giữa các xe vẫn giữ được gần mức mục tiêu.
- Công suất: 16 x 200 W = 3,2 kW, khoảng 0,44 W/m2.

Sơ đồ bố trí 16 đèn pha LED cho bãi xe tải 7.200 m²
Tia sáng từ đèn trên cột 12 m chiếu tới điểm giữa hai hàng cột, cách chân cột 15 m, có góc khoảng 51 độ so với phương thẳng đứng, nằm trong giới hạn 70 độ. Bãi xe khách tính tương tự nhưng đặt thêm đèn chiếu mặt đứng ở dọc lối lên xuống, và nên dùng 4.000 K để hành khách thấy rõ bậc xe và hành lý.
| TÍNH SỐ ĐÈN MIỄN PHÍ - Bãi đỗ xe tải, xe khách của trạm có thể nhập dài rộng bãi, số cột và chiều cao cột vào ứng dụng tính đèn pha sân bãi của Hoàng Phát để nhận số bộ trên mỗi cột, bảng góc nghiêng từng bộ có cảnh báo khi vượt 70 độ, sơ đồ bố trí và phối cảnh 3D; nhánh dẫn vào ra thì chuyển sang phần đường nội bộ để tính khoảng cách cột, chiều dài cần đèn, góc nghiêng, rồi gửi bảng vật tư dự kiến gồm đèn, trụ, cáp, tủ qua Zalo. |
Nhà vệ sinh công cộng 24 giờ: cảm biến, nước rửa và chụp đèn
Nhà vệ sinh của trạm dừng nghỉ có lúc vắng tanh, có lúc ba chiếc xe khách cùng đổ khách xuống lúc 2 giờ sáng, hàng trăm người vào trong 15 phút. Khu này cần khoảng 200 lx, sáng hơn ở bồn rửa tay và gương, chạy cả đêm, bị lau rửa bằng vòi nước nhiều lần mỗi ngày, và là nơi chụp đèn hay bị đập phá nhất trạm. Ẩm và hoá chất tẩy rửa làm đèn nhà vệ sinh hỏng nhanh hơn mọi chỗ khác; nguyên nhân và cách chọn có trong bài đèn LED nhà vệ sinh nhanh hỏng do ẩm.
Đèn tắt khi người còn trong buồng
Cảm biến hồng ngoại thụ động chỉ thấy chuyển động trong tầm nhìn thẳng. Người ngồi trong buồng vệ sinh có vách ngăn kín thì cảm biến ngoài hành lang không thấy, hết thời gian giữ là đèn tắt. Ở nhà vệ sinh công cộng giữa đêm, đây là lỗi gây hoảng sợ và là chuyện khách phàn nàn nhiều nhất. Cách xử lý: dùng cảm biến radar vi sóng, nhạy với chuyển động nhỏ và bắt được qua vách ngăn mỏng; đặt mức nền 20-30% khi không có người thay vì tắt hẳn; thời gian giữ sáng 10-15 phút chứ không 1-2 phút. Đèn ốp trần tích hợp cảm biến radar trong danh mục đèn LED ốp trần lắp được cho từng khu nhỏ mà không cần đi dây điều khiển riêng.
Vòi nước rửa sàn và chụp không vỡ
Nhân viên vệ sinh trạm thường xịt vòi nước lên tường và đôi khi lên trần, nên đèn trong nhà vệ sinh nên đạt IP65 chứ không dừng ở IP44 như phòng tắm gia đình. Chụp đèn bằng polycarbonate chịu va đập, có ốc chống tháo, lắp ở độ cao ngoài tầm với nếu trần đủ cao. Gương rửa tay nên chiếu sáng từ hai bên hoặc từ phía trên-trước, không chiếu từ ngay trên đầu để mặt người soi gương không bị bóng hốc mắt.
Sân trước, cửa hàng và khu sạc: nơi kéo xe ghé vào
Tài xế quyết định ghé trạm nào trong vài giây khi thấy biển báo và thấy sân trạm từ xa. Sân trước sáng đều, mặt tiền cửa hàng sáng rõ, bảng hiệu đọc được, là những thứ tạo cảm giác an toàn và có người phục vụ. Mặt tiền nên có độ rọi đứng khá cao so với sân, kính cửa hàng nhìn từ ngoài vào thấy rõ quầy hàng bên trong. Bên trong cửa hàng tiện lợi thường dùng khoảng 500 lx, Ra từ 80; khu ăn uống 200-300 lx, 3.000-4.000 K để bớt cảm giác lạnh lẽo lúc nửa đêm.
Nhiều trạm mới bổ sung khu sạc xe điện. Xe đỗ sạc 30-60 phút, tài xế cầm súng sạc, đọc màn hình trụ sạc, đi bộ qua lại giữa xe và cửa hàng; khu này cần sáng ổn định suốt đêm, sáng cả mặt đứng của trụ sạc, có camera. Cách bố trí riêng cho khu sạc có trong bài chiếu sáng trạm sạc xe điện an toàn. Mái che cây xăng và khu sạc dùng đèn gắn trần mái kiểu chiếu thẳng xuống, không dùng đèn pha gắn mép mái chĩa ra ngoài.
Tiền điện mỗi năm khi giảm sáng sau nửa đêm
Ví dụ minh hoạ, giả định trạm có 3,2 kW đèn bãi xe tải, 2,4 kW bãi xe khách và xe con, 3 kW đèn đường dẫn (30 cột 100 W), 3 kW sân trước và mái che, tổng 11,6 kW ngoài trời bật 12 giờ mỗi đêm; nhà vệ sinh 40 đèn 18 W chạy 24 giờ. Đơn giá điện dùng để tính là 2.500 đ/kWh theo giả định; trạm có hợp đồng điện kinh doanh nên thay bằng đơn giá trên hoá đơn của mình.
| Hạng mục | A. Bật 100% cả đêm, nhà vệ sinh không cảm biến | B. Giảm sáng theo lịch, nhà vệ sinh cảm biến radar |
| Bãi xe và đường dẫn (8,6 kW) | 103,2 kWh mỗi đêm | 100% từ 18-22 giờ, 80% từ 22-0 giờ, 50% từ 0-5 giờ, 80% từ 5-6 giờ: khoảng 76,5 kWh mỗi đêm |
| Sân trước, mái che (3 kW) | 36 kWh mỗi đêm | 36 kWh mỗi đêm, không giảm |
| Nhà vệ sinh (0,72 kW) | khoảng 6.300 kWh mỗi năm | Giảm khoảng 35% nhờ mức nền: khoảng 4.100 kWh |
| Tổng điện năng mỗi năm | khoảng 57.100 kWh | khoảng 45.200 kWh |
| Tiền điện mỗi năm | khoảng 143 triệu | khoảng 113 triệu |

So sánh chi phí chiếu sáng trạm dừng nghỉ mỗi năm
Lịch giảm sáng tiết kiệm khoảng 30 triệu đồng mỗi năm, tức khoảng 21%, mà không giảm một lux nào ở sân trước, lối đi bộ và nhà vệ sinh khi có người. Chi phí thêm chủ yếu là driver có chức năng giảm sáng theo lịch lập trình sẵn và cảm biến radar, thường chênh không nhiều so với đèn thường khi mua mới; với trạm đang dùng đèn cao áp cũ, bước đổi sang LED tiết kiệm nhiều hơn hẳn bước giảm sáng, nên làm cả hai trong cùng một lần thay. Chỉ giảm sáng ở bãi xe khách xuống 70% thay vì 50% vì xe khách đến cả đêm; bảng trên đã gộp khu này với bãi xe tải để đơn giản, con số thật sẽ thấp hơn một chút.
Chọn đèn, nghiệm thu lúc 2 giờ sáng và bảo hành cho trạm xa
Trạm dừng nghỉ thường nằm xa thành phố, mỗi lần đèn hỏng là một chuyến xe kỹ thuật và xe nâng người. Khi so báo giá, đặt cạnh nhau các mã đèn pha và đèn đường cùng quang thông trong bảng giá đèn LED Kingled và bảng giá đèn Rạng Đông, rồi đối chiếu thông số theo danh sách dưới chứ không chỉ theo watt. Danh mục đèn đường LED có các mã cho nhánh dẫn và bãi xe con.
| Hạng mục | Yêu cầu cho trạm dừng nghỉ | Cách xác minh |
| Cấp bảo vệ ngoài trời | IP66 cho đèn pha, đèn đường | Biên bản thử IP đúng mã |
| Chịu va đập | Từ IK08 cho đèn trong tầm tay ở nhà vệ sinh, lối đi | Ghi IK trong datasheet |
| Chống sét lan truyền | Driver chịu xung, tủ có thiết bị chống sét | Mức kV ghi trong datasheet driver |
| Giảm sáng | Lịch nhiều cấp lập trình sẵn hoặc điều khiển từ tủ | Chạy thử lịch trước khi lắp lên cột |
| Cảm biến nhà vệ sinh | Radar, có mức nền, chỉnh được thời gian giữ | Thử với người ngồi trong buồng đóng cửa |
| Chứng từ | Hoá đơn, CO, CQ, LM-79 theo mã | Số lô khớp nhãn trên đèn |
Mẹo nghiệm thu đặc thù cho trạm dừng nghỉ: đi kiểm vào khoảng 2 giờ sáng, sau khi lịch giảm sáng đã chạy. Đỗ xe ở góc xa nhất của bãi xe tải, đi bộ tới nhà vệ sinh rồi vào ngồi trong buồng đóng cửa 10 phút, sau đó lái xe ra nhánh nhập cao tốc. Một vòng đó cho biết khe giữa các xe có tối quá không, lối đi có đủ sáng mặt người không, cảm biến có tắt đèn khi người còn trong buồng không, và có điểm chói nào lúc nhập làn không. Đo lux ban ngày không nói được những điều này.
Về bảo hành, đèn đường và đèn pha của các hãng có hồ sơ thường bảo hành 2-5 năm tuỳ dòng. Với trạm ở xa, hỏi rõ bảo hành là gửi đèn về đổi hay có người đến xử lý, ai chịu chi phí tháo lắp trên cột 12 m, và thời gian đổi trả dự kiến. Trạm nên giữ sẵn vài bộ đèn và driver cùng mã cho mỗi khu. Hoàng Phát tư vấn phân khu, tính số đèn, báo giá theo mặt bằng trạm, giao hàng chính hãng có hoá đơn và chứng từ hãng cấp; bảo hành theo phiếu của từng hãng.
Trạm dừng nghỉ không cần sáng đều từ đầu đến cuối mà cần sáng đúng chỗ đúng giờ. Đặt lịch giảm sáng cho bãi xe và nhánh dẫn, giữ nguyên sân trước, lối đi bộ và nhà vệ sinh, dùng cột cao đèn pha cho bãi xe tải và radar có mức nền cho nhà vệ sinh, cấm mọi đèn chĩa về phía tuyến chính. Làm theo bốn quy tắc đó, trạm vừa bớt khoảng một phần năm tiền điện vừa an toàn hơn vào giờ vắng nhất.
| TƯ VẤN MIỄN PHÍ - Gửi mặt bằng trạm dừng nghỉ có vị trí bãi xe, nhà vệ sinh và nhánh dẫn, Hoàng Phát Lighting tính số cột, số đèn từng khu, đề xuất lịch giảm sáng và báo giá đèn chính hãng. |
Câu hỏi thường gặp về Chiếu sáng trạm dừng nghỉ cao tốc: bãi xe, khu vệ sinh và hàng quán 24 giờ
Bãi đỗ xe tải ngoài trời cần bao nhiêu lux?
Con số tham khảo hay dùng là khoảng 20 lx trung bình cho bãi xe tải, container có lưu lượng lớn, bãi xe con khoảng 10-20 lx, dựa trên cách phân loại theo lưu lượng xe của EN 12464-2. Với xe cao 4 m đỗ sát nhau, nên tính dư khoảng 15-20% quang thông để bù bóng ở khe giữa các xe.
Đèn bãi xe nên dùng cột cao bao nhiêu mét?
Bãi xe con dùng cột 8-10 m với đèn đường LED là đủ. Bãi xe tải, container và xe khách nên dùng cột 12-15 m với đèn pha bất đối xứng, vì ít cột vướng xe quay đầu và bóng giữa các xe cao 4 m ngắn hơn. Khoảng cách cột tham khảo khoảng 2,5-4 lần chiều cao cột.
Nhà vệ sinh công cộng nên dùng cảm biến hồng ngoại hay radar?
Nên dùng radar vi sóng. Cảm biến hồng ngoại không thấy người ngồi trong buồng có vách kín nên hay tắt đèn khi người còn bên trong. Radar nhạy với chuyển động nhỏ hơn. Đặt mức nền 20-30% khi vắng thay vì tắt hẳn, thời gian giữ sáng 10-15 phút, và thử bằng cách ngồi trong buồng đóng cửa.
Giảm sáng đèn bãi xe sau nửa đêm tiết kiệm được bao nhiêu?
Trong ví dụ trạm có 11,6 kW đèn ngoài trời, giảm bãi xe và nhánh dẫn còn 50% từ 0 giờ đến 5 giờ, kèm cảm biến radar cho nhà vệ sinh, điện năng giảm khoảng 21%, tức khoảng 30 triệu đồng mỗi năm với giá điện giả định 2.500 đ/kWh. Sân trước, lối đi bộ vẫn giữ nguyên mức sáng.
Đèn ngoài trời ở trạm dừng nghỉ cần IP bao nhiêu?
Đèn pha và đèn đường ngoài trời nên đạt IP66. Đèn trong nhà vệ sinh công cộng nên đạt IP65 vì thường bị xịt vòi nước khi vệ sinh, không dừng ở IP44 như phòng tắm gia đình. Đèn trong tầm tay ở nhà vệ sinh và lối đi nên có độ bền va đập từ IK08 và ốc chống tháo.
Đèn pha ở cây xăng, trạm dừng có được chiếu ra đường không?
Không nên. Đèn pha chĩa ra phía tuyến cao tốc tạo điểm chói ngay trong tầm nhìn của tài xế đang chạy tốc độ cao, nhất là ở đoạn tuyến chính không có đèn. Mái che cây xăng và khu sạc nên dùng đèn gắn trần chiếu thẳng xuống, bảng hiệu dùng đèn chiếu sát mặt bảng.














