Chiếu sáng xưởng sửa chữa, đóng tàu thuyền: hơi muối, ụ khô và đèn di động
- 1. Bốn vùng làm việc, bốn bài toán ánh sáng
- 2. Hơi muối, phun cát và mù sơn: ba thứ phá đèn
- 3. Nhà xưởng gia công: highbay, cầu trục và hồ quang hàn
- 4. Ụ khô và triền đà: chiếu mạn tàu và đáy tàu
- 5. Đèn trong khoang tàu: điện áp thấp là bắt buộc
- 6. Chi phí 5 năm cho dãy đèn pha mép ụ
- 7. Chọn mua, kiểm hàng và bảo hành trong môi trường muối
Một ụ khô dài 100 m, sâu 8 m, thân tàu cao 12 m nằm chiếm gần hết lòng ụ: ba con số đó đủ cho thấy chiếu sáng xưởng sửa chữa tàu khác hẳn chiếu sáng nhà xưởng thông thường. Thợ hàn dưới đáy ụ cần khoảng 200 lx để soi mối hàn vỏ tàu, trong khi đáy tàu nằm trên căn kê chỉ cách đáy ụ 1,2-1,8 m và không một tia nắng nào lọt tới. Cộng với hơi muối ăn mòn mọi thứ bằng kim loại, bụi phun cát và những khoang tàu chật hẹp toàn thép, đèn ở đây phải được chọn theo từng vùng làm việc chứ không thể dùng chung một mã.
Trả lời nhanh: chia xưởng thành bốn vùng. Nhà xưởng gia công dùng highbay 300 lx, vỏ chống ăn mòn. Ụ khô, triền đà dùng đèn pha 150-200 W đặt dọc mép ụ chiếu xiên vào mạn tàu, kính cường lực chịu va đập. Đáy tàu dùng đèn pha di động trên chân đế. Trong khoang tàu chỉ dùng đèn 24 V qua biến áp cách ly hoặc đèn pin sạc, không kéo đèn 220 V xuống khoang.
Bốn vùng làm việc, bốn bài toán ánh sáng
Xưởng sửa chữa, đóng mới tàu thuyền cỡ vừa ở ven biển hay ven sông lớn thường có bốn vùng: nhà xưởng gia công (cắt tôn, uốn ống, gia công cơ khí, mộc), ụ khô hoặc triền đà kéo tàu lên cạn, bên trong thân tàu (khoang máy, khoang hàng, két), và cầu cảng nơi tàu neo sửa chữa nổi. Mỗi vùng có độ cao lắp đèn, môi trường và nguy cơ khác nhau.
| Vùng | Độ rọi tham khảo (lx) | Loại đèn | Bảo vệ | Điện áp |
| Nhà xưởng gia công, hàn | 300 | Highbay 150-200 W | IP65, sơn chống ăn mòn | 220 V |
| Ụ khô, triền đà, mạn tàu | 100-200 mặt đứng | Đèn pha 150-200 W trên trụ, mép ụ | IP66, IK08 trở lên | 220 V |
| Đáy tàu trên căn kê | 200 tại chỗ làm | Đèn pha di động chân đế | IP65, IK08 | 220 V có chống giật |
| Trong khoang tàu | 100-200 tại chỗ làm | Đèn dây, đèn cầm tay | IP65, lồng bảo vệ | 24 V qua biến áp cách ly |
| Khoang đang sơn | 100-200 | Đèn phòng nổ hoặc đèn pin sạc phòng nổ | Theo vùng nguy hiểm | Theo chứng nhận phòng nổ |
| Cầu cảng, bãi vật tư | 20-50 | Đèn pha trên trụ, đèn đường | IP66 | 220 V |
EN 12464-1 đặt khu gia công kim loại thô và hàn ở khoảng 300 lx, nên mức 300 lx cho nhà xưởng là có cơ sở. Các mức cho ụ khô, khoang tàu và cầu cảng là con số tham khảo theo công việc, xưởng nên chốt với bộ phận an toàn của mình. Điểm cần chú ý là cột điện áp: hai vùng nguy hiểm nhất về điện giật là đáy tàu ẩm ướt và trong khoang thép, chứ không phải nhà xưởng.
Hơi muối, phun cát và mù sơn: ba thứ phá đèn
Xưởng tàu ven biển có nồng độ muối trong không khí cao hơn nhiều so với nhà máy nội địa. Muối bám lên vỏ đèn, hút ẩm ban đêm thành lớp dung dịch điện ly mỏng, ăn vào mọi chỗ sơn mỏng, mép cánh tản nhiệt, lỗ bắt ốc. Đèn vỏ nhôm sơn mỏng có thể phồng sơn sau 6-12 tháng, ốc thép mạ rỉ đỏ chảy thành vệt. Cách chọn vỏ, lớp sơn và vật liệu ốc cho môi trường này được phân tích trong bài đèn LED ven biển chống ăn mòn muối, chọn vỏ và IP.
Ăn mòn điện hoá giữa vỏ nhôm và giá thép
Lỗi lắp đặt người làm nghề hay gặp ở xưởng tàu: đèn vỏ nhôm bắt thẳng vào giá thép mạ kẽm bằng ốc inox, ba kim loại khác nhau tiếp xúc trong môi trường có muối. Đó là một pin điện hoá thu nhỏ, kim loại kém bền hơn bị ăn trước. Sau một hai năm, chỗ chân đèn tiếp xúc giá đỡ ăn lõm, ốc kẹt cứng không tháo được. Nên chèn long đền và đệm cách điện bằng nhựa hoặc cao su giữa vỏ đèn và giá, và bôi một lớp mỡ chống kẹt lên ren ốc inox trước khi siết. Thao tác này mất thêm vài phút mỗi bộ nhưng quyết định việc hai năm sau còn tháo được đèn ra bảo trì. Nguyên tắc chọn vật liệu tương tự cho thiết bị điện dân dụng vùng biển có trong bài chọn đèn, thiết bị điện nhà ven biển chống ăn mòn hơi muối.
Phun cát và mù sơn ở ụ khô
Trước khi sơn lại vỏ tàu, ụ khô phun cát hoặc phun hạt mài để làm sạch gỉ. Hạt mài bay ngược với tốc độ cao, bắn vào kính đèn pha làm mờ dần như kính nhám. Đèn ở mép ụ nên có kính cường lực và cấp chống va đập IK08 trở lên, hoặc có lưới bảo vệ phía trước. Sau phun cát là phun sơn: mù sơn bám lên kính đèn thành một lớp mỏng khó lau, quang thông giảm 20-30% chỉ sau vài đợt sơn tàu. Nhiều xưởng che đèn mép ụ bằng túi nilon trong suốt khi phun sơn, nhưng phải tháo ngay sau khi sơn xong vì túi kín làm đèn nóng.
Nhà xưởng gia công: highbay, cầu trục và hồ quang hàn
Nhà xưởng gia công của xưởng tàu thường cao 10-15 m, có cầu trục 5-20 tấn để nâng tôn tấm và cụm phân đoạn. Đèn highbay treo dưới mái, phía trên ray cầu trục hoặc dọc hai bên. Khác với xưởng cơ khí nội địa, cửa xưởng tàu thường mở toang ra phía biển để đưa phân đoạn ra ụ, nên không khí muối vào sâu trong xưởng. Highbay cho xưởng tàu cần cùng tiêu chí vỏ như đèn ngoài trời: nhôm đúc, sơn tĩnh điện dày, ốc inox, IP65. Các dòng đèn phù hợp có thể chọn trong danh mục đèn LED nhà xưởng highbay.
Ví dụ tính đèn cho xưởng 60 x 24 m
Ví dụ minh hoạ: nhà xưởng gia công 60 x 24 m, cao 12 m tới đáy vì kèo, mục tiêu 300 lx. Diện tích 1.440 m2. Tổng quang thông cần = 300 x 1.440 / (0,65 x 0,7) = khoảng 949.000 lm. Hệ số duy trì 0,65 là giả định cho môi trường có khói hàn, bụi kim loại và hơi muối; hệ số sử dụng 0,7 là giả định cho xưởng cao, đèn chóa góc 90 độ. Dùng highbay 200 W, hiệu suất khoảng 140 lm/W, mỗi bộ 28.000 lm, cần 34 bộ. Bố trí 3 hàng dọc, mỗi hàng 12 bộ cách nhau 5 m, tổng 36 bộ, 7.200 W, tương đương 5 W/m2.
Với khu hàn tôn, ánh sáng hồ quang có độ chói rất lớn, mắt thợ sau khi lật mặt nạ cần vài giây để thích nghi lại. Nền sáng đều 300 lx giúp mắt chuyển đổi nhanh hơn nền tối 100 lx. Khu đo vạch dấu, cắt tôn theo dưỡng nên tăng lên 500 lx bằng đèn bổ sung tại bàn, vì sai một vạch dấu trên tôn vỏ tàu là sai cả một phân đoạn.
| TÍNH SỐ ĐÈN MIỄN PHÍ - Nhà xưởng gia công của xưởng tàu tính đúng như một nhà xưởng có cầu trục: anh chị nhập chiều dài, chiều rộng, chiều cao tới vì kèo, bước kèo và chọn có cầu trục trong công cụ tính đèn highbay cho xưởng gia công, xưởng tàu của Hoàng Phát; kết quả gồm số bộ highbay, sơ đồ bố trí theo bước kèo, mặt cắt, phối cảnh 3D, mã đèn gợi ý kèm giá niêm yết và bảng vật tư dự kiến gồm đèn, cáp, tủ, gửi được qua Zalo. |
Ụ khô và triền đà: chiếu mạn tàu và đáy tàu
Ở ụ khô, thứ cần chiếu sáng là hai mạn tàu, tức hai mặt đứng cao 10-12 m dài suốt thân tàu, cộng với đáy tàu nằm ngang trên căn kê. Đèn pha đặt dọc mép ụ ở hai bên, chiếu xiên xuống mạn tàu là cách phổ biến. Thợ làm việc trên giàn giáo áp sát mạn, nên ánh sáng phải tới được bề mặt tôn từ phía sau lưng hoặc từ hai bên giàn giáo, không bị chính giàn giáo che hết.
Số đèn cho một mạn tàu 100 m
Ví dụ minh hoạ: mạn tàu dài 100 m, cao 12 m, diện tích mặt đứng 1.200 m2 mỗi bên, mục tiêu 100 lx trung bình trên mặt tôn. Tổng quang thông = 100 x 1.200 / (0,6 x 0,4) = 500.000 lm cho mỗi mạn, trong đó 0,6 là hệ số duy trì giả định cho môi trường phun cát, phun sơn, 0,4 là hệ số sử dụng giả định vì một phần lớn ánh sáng đèn pha rơi ra ngoài mặt tôn. Với đèn pha 200 W, khoảng 26.000-28.000 lm, cần khoảng 19-20 bộ, đặt cách nhau 5 m dọc mép ụ. Hai mạn là 40 bộ, tổng 8.000 W. Những điểm hàn, sơn cần 200 lx bổ sung bằng đèn di động tại chỗ.

Sơ đồ bố trí hệ thống chiếu sáng ụ khô sửa chữa tàu
Góc nghiêng của đèn pha so với phương thẳng đứng nên giữ dưới khoảng 70 độ. Đèn ngóc cao hơn sẽ chiếu thẳng vào mắt người lái cẩu chân đế và thợ trên giàn giáo phía đối diện. Với cẩu chạy dọc ụ, kiểm tra từ cabin cẩu xem có đèn nào chiếu thẳng vào kính cabin ở bất kỳ vị trí nào trên đường chạy không. Cách chọn góc chiếu, chân đế và góc nghiêng cho đèn pha được viết trong bài cách chọn và lắp đèn pha LED ngoài trời.
Đáy tàu: vùng tối nhất của xưởng
Đáy tàu nằm trên căn kê cách đáy ụ 1,2-1,8 m, chiều rộng thân 12-16 m. Không đèn pha nào ở mép ụ chiếu vào được khoảng không gian này. Thợ thay kẽm chống ăn mòn, sửa chân vịt, bánh lái, hàn vá tôn đáy đều làm việc ở đây. Cách làm thực tế là dùng đèn pha LED di động 50-100 W trên chân đế thấp hoặc đặt nằm chiếu ngửa lên, dây nguồn qua ổ cắm có bảo vệ chống dòng rò. Đáy ụ luôn ẩm, có nước đọng sau mỗi lần xả ụ, nên đèn di động phải IP65, dây cáp cao su chịu dầu, phích cắm công nghiệp kín nước.
Đèn trong khoang tàu: điện áp thấp là bắt buộc
Bên trong khoang tàu là không gian kim loại chật hẹp, thường ẩm, thợ tiếp xúc toàn thân với vỏ thép nối đất. Một đèn 220 V hở cách điện trong môi trường này đủ gây tai nạn chết người. Nhóm tiêu chuẩn lắp đặt điện IEC 60364 có phần riêng cho vị trí dẫn điện bị hạn chế cử động, áp dụng nguyên tắc điện áp cực thấp an toàn cho đèn cầm tay. Trên thực tế xưởng tàu, đèn trong khoang dùng 24 V hoặc 12 V, cấp từ biến áp cách ly an toàn đặt bên ngoài khoang, chỉ có dây điện áp thấp đi vào trong.

So sánh chiếu sáng an toàn và nguy hiểm trong khoang tàu
So sánh các phương án đèn di động
| Phương án | Dùng ở đâu | Ưu điểm | Điểm cần lưu ý |
| Đèn pha di động 220 V chân đế | Bãi, đáy ụ, boong hở | Sáng mạnh 50-100 W, dời nhanh | Ổ cắm có chống dòng rò, không mang vào khoang kín |
| Đèn dây LED 24 V qua biến áp cách ly | Khoang máy, khoang hàng, két | An toàn điện, kéo dài theo lối đi trong khoang | Lồng bảo vệ bóng, biến áp đặt ngoài khoang |
| Đèn cầm tay 24 V | Soi mối hàn, kiểm tra kết cấu | Đưa sát chỗ cần nhìn | Dây cao su chịu dầu, không kéo vấp qua mép cửa khoang |
| Đèn pin sạc LED | Kiểm tra nhanh, chỗ không kéo được dây | Không dây, không lo điện giật | Thời gian sáng giới hạn, cần chỗ sạc tập trung |
| Đèn phòng nổ | Khoang đang sơn, két nhiên liệu đã mở | Không gây tia lửa trong hơi dung môi | Phải có chứng nhận phòng nổ đúng vùng |
Khoang đang sơn bằng sơn gốc dung môi hoặc két nhiên liệu vừa mở nắp là nơi hơi dễ cháy tích tụ. Đèn thông thường, kể cả đèn 24 V, có thể tạo tia lửa ở công tắc, đầu nối. Ở những khoang này chỉ dùng đèn có chứng nhận phòng nổ phù hợp vùng nguy hiểm, nội dung chi tiết có trong bài đèn LED chống cháy nổ cho nhà máy theo chuẩn phòng nổ. Việc phân vùng nguy hiểm và cấp phép làm việc trong khoang kín là thủ tục an toàn của xưởng, đèn chỉ là một phần trong đó.
Chi phí 5 năm cho dãy đèn pha mép ụ
Phần đắt nhất và hỏng nhiều nhất trong hệ chiếu sáng xưởng tàu là 40 bộ đèn pha mép ụ ở ví dụ trên. Bảng so sánh giả định ụ chạy ca đêm khoảng 3.000 giờ mỗi năm; đơn giá điện tạm lấy 2.500 đ/kWh để tính, xưởng thay bằng đơn giá sản xuất thực tế trên hoá đơn. Phương án A dùng đèn pha phổ thông 250 W hiệu suất khoảng 110 lm/W, vỏ sơn mỏng, ốc thép mạ. Phương án B dùng đèn pha 200 W khoảng 140 lm/W, vỏ nhôm đúc sơn dày, ốc inox, kính cường lực. Hai phương án cho quang thông gần bằng nhau.
| Hạng mục | Phương án A: đèn pha phổ thông | Phương án B: đèn pha chống ăn mòn |
| Công suất 40 bộ | 10.000 W | 8.000 W |
| Điện năng mỗi năm | 30.000 kWh | 24.000 kWh |
| Tiền điện 5 năm theo giả định | Khoảng 375 triệu đồng | Khoảng 300 triệu đồng |
| Chi phí đèn tham khảo | Khoảng 80-120 triệu đồng | Khoảng 160-240 triệu đồng |
| Số bộ phải thay trong 5 năm (giả định) | Khoảng 30 bộ | Khoảng 4 bộ |
| Chi phí thay gồm đèn, công, xe nâng | Khoảng 105 triệu đồng | Khoảng 24 triệu đồng |
| Tổng 5 năm | Khoảng 560-600 triệu đồng | Khoảng 484-564 triệu đồng |

So sánh chi phí chiếu sáng ụ khô trong 5 năm
Phương án B đắt gấp đôi lúc mua nhưng sau 5 năm vẫn rẻ hơn trung bình khoảng 55 triệu đồng, trong đó 75 triệu đến từ tiền điện và hơn 80 triệu từ việc ít phải thay đèn. Con số thay thế ở phương án A là giả định, nhưng không xa thực tế của đèn vỏ sơn mỏng đặt sát biển và chịu phun cát. Tiền thay đèn còn chưa tính thời gian ụ thiếu sáng chờ thay, mà ụ khô là tài sản đắt nhất xưởng, mỗi ngày trễ tiến độ của một con tàu đều có giá.
Chọn mua, kiểm hàng và bảo hành trong môi trường muối
Với xưởng tàu, đèn pha và highbay nên lấy từ hãng có dòng sản phẩm riêng cho môi trường khắc nghiệt và công bố rõ vật liệu vỏ, ốc. Các mã đèn pha, highbay trong bảng giá đèn Hodiled và bảng giá đèn LED Duhal có đủ dải công suất 100-200 W cho cả nhà xưởng và mép ụ; khi lập dự toán, ghi rõ yêu cầu vật liệu ốc, cấp IP, IK vào đơn đặt hàng thay vì chỉ ghi công suất.
| Tiêu chí | Yêu cầu cho xưởng tàu | Cách kiểm khi nhận hàng |
| Vỏ đèn | Nhôm đúc, sơn tĩnh điện đều cả mép cánh tản nhiệt | Soi đèn pin dọc mép cánh, tìm chỗ sơn mỏng lộ nhôm |
| Ốc vít ngoài | Inox, ưu tiên 316 ở vị trí sát biển | Hỏi rõ mác inox, ốc màu vàng óng là thép mạ |
| Kính và va đập | Kính cường lực, IK08 trở lên ở mép ụ | Đối chiếu IK trên catalogue với mã trên thân |
| Chống ngưng tụ | Có van thở trên thân | Tìm nút van có màng ở mặt sau đèn |
| Chống xung driver | Công bố theo kV, từ 4 kV cho đèn ngoài trời | Đọc nhãn driver |
| Chứng từ | Hoá đơn, phiếu bảo hành hãng, chứng nhận xuất xứ, chất lượng cho lô dự án | Mã trên phiếu trùng mã trên thân đèn |
Phép kiểm đặc thù cho đèn đặt ở môi trường muối: lấy một bộ mẫu, tháo một con ốc bắt kính, xem ren ốc và lỗ ren trên thân. Miệng lỗ ren trên thân nhôm phải có lớp sơn hoặc anod bao quanh, ren ốc sạch không có vết gỉ nâu. Nếu miệng lỗ ren lộ nhôm trần, đó là điểm ăn mòn đầu tiên sau vài tháng.
Điều kiện bảo hành và lịch bảo trì
Đèn pha và highbay thường được bảo hành 2-5 năm tuỳ hãng và dòng sản phẩm. Ở xưởng tàu, điều cần hỏi trước khi mua là phiếu bảo hành có loại trừ môi trường ăn mòn, hơi muối hay hoá chất không; một số dòng phổ thông ghi rõ chỉ dùng cho môi trường thường. Để giữ quyền bảo hành và kéo dài tuổi thọ, xưởng nên đưa vào kế hoạch bảo trì mỗi quý: xịt rửa vỏ đèn mép ụ bằng nước ngọt, lau kính sau mỗi đợt phun sơn, kiểm tra ốc siết cáp và chân đế. Hoàng Phát tư vấn chọn mã, tính số đèn, báo giá cho từng vùng của xưởng và giao hàng chính hãng có hoá đơn, chứng từ hãng cấp; bảo hành theo phiếu của từng hãng.
Thứ tự đầu tư nên là: đèn điện áp thấp và biến áp cách ly cho khoang tàu trước, vì đó là chuyện an toàn tính mạng; rồi đến đèn pha mép ụ chống ăn mòn, vì đó là chỗ đèn rẻ hỏng nhanh nhất và tốn tiền thay nhất; highbay nhà xưởng làm sau cùng. Một xưởng đi đúng thứ tự này sẽ không phải chọn giữa tiến độ sửa tàu và an toàn của thợ.
| TƯ VẤN MIỄN PHÍ - Gửi mặt bằng nhà xưởng, kích thước ụ khô và danh sách công việc trong khoang để được chọn đèn cho từng vùng và báo giá từ Hoàng Phát Lighting. |
Câu hỏi thường gặp về Chiếu sáng xưởng sửa chữa, đóng tàu thuyền: hơi muối, ụ khô và đèn di động
Đèn dùng trong khoang tàu nên chạy điện áp bao nhiêu?
Nên dùng 24 V hoặc 12 V cấp từ biến áp cách ly an toàn đặt bên ngoài khoang, chỉ có dây điện áp thấp đi vào trong. Khoang tàu là không gian kim loại chật hẹp, ẩm, thợ tiếp xúc toàn thân với vỏ thép nên đèn 220 V hở cách điện có thể gây tai nạn chết người. Khoang đang sơn phải dùng đèn có chứng nhận phòng nổ.
Xưởng tàu ven biển nên chọn đèn pha vỏ gì?
Nên chọn đèn pha vỏ nhôm đúc, sơn tĩnh điện dày đều cả mép cánh tản nhiệt, ốc inox, ưu tiên inox 316 ở vị trí sát biển, kính cường lực và có van thở. Khi lắp lên giá thép, chèn đệm cách điện giữa vỏ nhôm và giá để tránh ăn mòn điện hoá, bôi mỡ chống kẹt lên ren ốc.
Vì sao đèn pha ở ụ khô nhanh bị mờ?
Chủ yếu do hạt mài khi phun cát làm sạch vỏ tàu bắn vào kính, và mù sơn bám lên kính sau mỗi đợt sơn tàu, có thể làm quang thông giảm 20-30% sau vài đợt. Nên dùng đèn kính cường lực, cấp va đập IK08 trở lên hoặc có lưới bảo vệ, che tạm khi phun sơn và lau kính ngay sau đó.
Ụ khô dài 100 m cần bao nhiêu đèn pha?
Khoảng 40 đèn pha 200 W, mỗi mạn 19-20 bộ đặt cách nhau 5 m dọc mép ụ, để đạt khoảng 100 lx trung bình trên mạn tàu cao 12 m. Những điểm hàn, sơn cần khoảng 200 lx thì bổ sung đèn pha di động tại chỗ. Đáy tàu trên căn kê phải dùng đèn di động vì đèn mép ụ không chiếu tới.
Dùng đèn pin sạc thay đèn dây trong khoang tàu có được không?
Được cho việc kiểm tra nhanh hoặc những chỗ không kéo được dây, vì đèn pin sạc không có nguy cơ điện giật. Nhưng với công việc kéo dài nhiều giờ như hàn, sơn khoang, thời gian sáng của pin có giới hạn, nên dùng đèn dây LED 24 V qua biến áp cách ly làm nguồn sáng chính và giữ đèn pin sạc làm dự phòng.
Đèn LED ở xưởng tàu nên bảo trì bao lâu một lần?
Nên bảo trì mỗi quý một lần: xịt rửa vỏ đèn mép ụ bằng nước ngọt để loại muối bám, kiểm tra ốc siết cáp, chân đế và chỗ sơn phồng. Kính đèn pha mép ụ nên lau thêm sau mỗi đợt phun sơn tàu. Việc rửa muối định kỳ kéo dài tuổi thọ vỏ đèn và giúp giữ điều kiện bảo hành.














